Sử dụng phương tích – trục đẳng phương trong bài toán chứng minh đồng quy, thẳng hàng

Giới thiệu Sử dụng phương tích – trục đẳng phương trong bài toán chứng minh đồng quy, thẳng hàng

Học toán online.vn gửi đến các em học sinh và bạn đọc Sử dụng phương tích – trục đẳng phương trong bài toán chứng minh đồng quy, thẳng hàng.

Tài liệu môn Toán và hướng dẫn giải chi tiết các đề thi sẽ luôn được cập thường xuyên từ hoctoanonline.vn, các em học sinh và quý bạn đọc truy cập web để nhận những tài liệu Toán hay và mới nhất miễn phí nhé.

Tài liệu Sử dụng phương tích – trục đẳng phương trong bài toán chứng minh đồng quy, thẳng hàng

Các em học sinh và bạn đọc tìm kiếm thêm tài liệu Toán học sinh giỏi tại đây

SỬ DỤNG PHƯƠNG TÍCH – TRỤC ĐẲNG PHƯƠNG TRONG BÀI TOÁN CHỨNG MINH ĐỒNG QUY, THẲNG HÀNG PHẦN 1: ĐẶT VẤN ĐỀ Các bài toán Hình học phẳng là một phần quan trọng trong các chuyên đề toán học và đồng thời nó cũng là một mảng khó trong chương trình toán THPT chuyên. Chính vì thế trong các kì thi học sinh giỏi quốc gia, thi Olympic Toán quốc tế và khu vực, những bài toán Hình học phẳng cũng hay được đề cập và thường được xem là bài toán khó của kì thi. Trong các dạng toán liên quan đến Hình học phẳng thì bài toán đồng quy, thẳng hàng vừa được coi là bài toán quen và lạ, vừa dễ vừa khó. Bởi bài toán đồng quy, thẳng hàng đã được làm quen từ khi các em bắt đầu học Hình học cho đến chúng ta cảm thấy rất quen thuộc với Hình hoc nó vẫn hiện hữu. Nó lại là bài toán có tần suất xuất hiện nhiều nhất trong tất cả các kì thi HSG các cấp với rất nhiều hình thái khác nhau, mức độ khác nhau thậm chí là rất khó. Các em học sinh bậc Trung học phổ thông thường gặp một số khó khăn khi tiếp cận các dạng toán liên quan đến bài toán đồng quy thẳng hàng nói riêng và bài toán Hình học phẳng nói chung bởi không biết phải bắt đầu từ đâu và khó khăn khi định hướng vẽ hình phụ. Cái khó của các em chính là không nắm được tường tận các phương pháp giải quyết từ đó dẫn đến khó khăn trong khâu định hướng. Để hiểu và vận dụng tốt một số dạng toán cơ bản và vận dụng kiến thức Hình học phẳng vào giải toán đồng quy thẳng hàng thì thông thường học sinh phải có kiến thức nền tảng Hình học tương đối đầy đủ và chắc chắn trên tất cả các lĩnh vực của nó. Đó là một khó khăn rất lớn đối với giáo viên và học sinh khi giảng dạy và học tập phần các kiến thức cần thiết trong Hình học. Trong số rất nhiều các phương pháp để giải quyết bài toán đồng quy, thẳng hàng tác giả lựa chọn công cụ “Phương tích, trục đẳng phương”. Đây là một trong những công cụ mạnh và hữu hiệu để giải quyết lớp bài toán này. 1 PHẦN II. NỘI DUNG SỬ DỤNG PHƯƠNG TÍCH – TRỤC ĐẲNG PHƯƠNG 1.1 Lý thuyết 1.1.1 Phương tích của một điểm đối với đường tròn. Định lý 1.1 Cho đường tròn (O; R) và điểm M cố định, OM = d. Một đường thẳng thay đổi qua M cắt đường tròn tại hai điểm A và B. Khi đó MA.MB  MO 2  R 2  d 2  R 2 Chứng minh: A B M O C Gọi C là điểm đối xứng của A qua O. Ta có CB  AM hay B là hình chiếu của C trên AM. Khi đó ta có             MA.MB  MA.MB  MC.MA  MO  OC MO  OA  MO  OA MO  OA        2  2  MO  OA  OM 2  OA2  d 2  R 2 Định nghĩa. Giá trị không đổi MA.MB  d 2  R 2 trong định lý 1.1 được gọi là phương tích của điểm M đối với đường tròn (O) và kí hiệu M /(O) . Khi đó theo định nghĩa ta có M /O   MA.MB  d 2  R 2 Định lý 1.2 Nếu hai đường thẳng AB và CD cắt nhau tại P và PA.PB  PC.PD thì 4 điểm A, B, C, D cùng thuộc một đường tròn. Chứng minh. Giả sử đường tròn ngoại tiếp tam giác ABC cắt CD tại D’. Khi đó ta có theo định lý 1.1 ta có PA.PB  PC.PD , suy ra PC.PD  PC.PD  D  D . Suy ra 4 điểm A, B, C và D cùng thuộc một đường tròn. Một số tính chất 2 1) M nằm trên đường tròn (O) khi và chỉ khi M /O   0 M nằm ngoài đường tròn (O) khi và chỉ khi M /O   0 M nằm trong đường tròn (O) khi và chỉ khi M /O   0 2) Khi M nằm ngoài đường tròn (O) và MT là tiếp tuyến của (O) thì M / O   MT 2 3) Nếu A, B cố định và AB. AM  const  M cố định. Ý tưởng này giúp ta giải các bài toán về đường đi qua điểm cố định. 4) Cho hai đường thẳng AB, MT phân biệt cắt nhau tại M (M không trùng với A, B, T). Khi đó, nếu MA.MB  MT 2 thì đường tròn ngoại tiếp tam giác ABT tiếp xúc với MT tại T. 1.1.2. Trục đẳng phương của hai đường tròn. Định lý 1.3 Cho hai đường tròn không đồng tâm (O1; R1) và (O2; R2). Tập hợp các điểm M có cùng phương tích đối với hai đường tròn là một đường thẳng, đường thẳng này được gọi là trục đẳng phương của hai đường tròn (O1) và (O2). Chứng minh: M O1 O2 H I Giả sử điểm M có phương tích đến hai đường tròn bằng nhau. Gọi H là hình chiếu của M trên O1O2, I là trung điểm của O1O2. Ta có: 3 M / O1  M / O2   MO12  R12  MO22  R22  MO12  MO22  R12  R22   MH 2  HO12    MH 2  HO2 2   R12  R22  HO12  HO2 2  R12  R22   HO1  HO2  HO  HO   R R12  R22  IH  2O1O2 1 2 2 1  R22  O2O1.2 HI  R12  R22 1 Từ đây suy ra H cố định, suy ra M thuộc đường thẳng qua H và vuông góc với O1O2. Vậy tập hợp những điểm M có phương tích đối với hai đường tròn bằng nhau là đường thẳng đi qua điểm H (xác định như (1)) và vuông góc với O1O2. Một số hệ quả Cho hai đường tròn (O1) và (O2). Từ định lý 1.3 ta suy ra được các tính chất sau: 1) Trục đẳng phương của hai đường tròn vuông góc với đường thẳng nối tâm. 2) Nếu hai đường tròn cắt nhau tại A và B thì AB chính là trục đẳng phương của chúng. 3) Nếu điểm M có cùng phương tích đối với (O1) và (O2) thì đường thẳng qua M vuông góc với O1O2 là trục đẳng phương của hai đường tròn. 4) Nếu hai điểm M, N có cùng phương tích đối với hai đường tròn thì đường thẳng MN chính là trục đẳng phương của hai đường tròn. 5) Nếu 3 điểm có cùng phương tích đối với hai đường tròn thì 3 điểm đó thẳng hàng. 6) Nếu (O1) và (O2) tiếp xúc nhau tại A thì đường thẳng qua A và vuông góc với O1O2 chính là trục đẳng phương của hai đường tròn. 1.1.3. Tâm đẳng phương. Định lý 1.4 Cho 3 đường tròn (C1), (C2) và (C3). Khi đó 3 trục đẳng phương của các cặp đường tròn hoặc trùng nhau hoặc song song hoặc cùng đi qua một điểm. Nếu các trục đẳng phương đó cùng đi qua một điểm thì điểm đó được gọi là tâm đẳng phương của ba đường tròn. Chứng minh. 4 d12 O1 O2 M d23 d13 O3 Gọi dij là trục đẳng phương của hai đường tròn (Ci) và (Cj). Ta xét hai trường hợp sau. TH1: Giả sử có một cặp đường thẳng song song, không mất tính tổng quát ta giả sử d12 // d23. Ta có d12  O1O2 , d 23  O2O3 suy ra O1 , O2 , O3 thẳng hàng. Mà d13  O1O3 suy ra d13 // d 23 // d12 TH2: Giả sử d12 và d23 có điểm M chung. Khi đó ta có: M / O1  M /  O2  M / O1  M /  O3   M  d13    M / O M / O  3  2  Từ đây suy ra nếu có hai đường thẳng trùng nhau thì đó cũng là trục đẳng phương của cặp đường tròn còn lại. Nếu hai trục đẳng phương chỉ cắt nhau tại một điểm thì điểm đó cũng thuộc trục đẳng phương còn lại Một số hệ quả. 1) Nếu 3 đường tròn đôi một cắt nhau thì các dây cung chung cùng đi qua một điểm 2) Nếu 3 trục đẳng phương song song hoặc trùng nhau thì tâm của 3 đường tròn thẳng hàng. 3) Nếu 3 đường tròn cùng đi qua một điểm và có các tâm thẳng hàng thì các trục đẳng phương trùng nhau. 5 1.2 Bài tập minh họa Bài 1 (VMO 2018). Cho tam giác nhọn không cân ABC và D là một điểm trên   DFC  và cạnh BC. Trên các cạnh AB, AC lấy các điểm E , F sao cho DEB DF , DE lần lượt cắt các cạnh AB, AC tại M , N . Gọi  I1  ,  I 2  lần lượt là các đường tròn ngoại tiếp các tam giác DEM , DFN . Ký hiệu  J1  là đường tròn tiếp xúc với  I1  tại D và tiếp xúc với AB tại K ,  J 2  là đường tròn tiếp xúc với  I 2  tại D và tiếp xúc với AC tại H . Gọi P là giao điểm của  I1  và  I 2  , Q là giao điểm của  J1  và  J 2   P, Q  D  . a) Chứng minh rằng P , Q, D thẳng hàng. b) Cho đường tròn ngoại tiếp tam giác AEF cắt đường tròn ngoại tiếp tam giác AHK và đường thẳng AQ tại G và L  G, L  A . Chứng minh rằng tiếp tuyến tại D của đường tròn ngoại tiếp tam giác QLG cắt đường thẳng EF tại một điểm nằm trên đường tròn ngoại tiếp tam giác DLG. Lời giải a) Do đường tròn  J1  tiếp xúc trong với đường tròn  DEM  tại D và tiếp xúc với EM tại K nên theo tính chất quen biết, DK là phân giác trong của góc  , tương tự EDN  . Do hai góc này đối nhau nên D, K , H thẳng hàng. Từ giả EDM 6   DFN  , suy ra DEM  DFN . Để ý rằng K , H là chân các đường thiết DEM phân giác trong góc D trong các tam giác trên nên  AKD   AHD. Do vậy AKH cân tại A. Ta có PA/ J   AK 2  AH 2  PA/ J   A, D, Q thẳng hàng. 1 Mặt khác 2 do tứ giác EFNM nội tiếp nên PA/ I1   AE. AM  AF . AN  PA/  I 2   A, D, P thẳng hàng. Vậy A, D, P, Q thẳng hàng. b) Trước hết ta chứng minh rằng G thuộc đường tròn  AMN  . Thật vậy, ta có ) nên cũng có EGK   GHF  và GEA   GFA  (cùng chắn cung GA   FGH . GKE Suy ra GKE  GHF . Từ nhận xét DEM  DFN và K , H là chân các đường phân giác trong góc D của các tam giác này (ở phần a), ta có KE HF  , từ đây và do GKE  GHF KM HN   GNA  . Vậy G thuộc đường tròn  AMN  . Xét ta suy ra GEM  GFN  GMA các đường tròn  AGEF  ,  AGKH  ,  AGMN  có các trục đẳng phương (của từng cặp) là AG , EF , MN đồng quy. Trong tứ giác toàn phần EFNMSA, ta có A  M , N , S , D   1. Để ý rằng A, L, D thẳng hàng (theo kết quả câu a) và Q thuộc đường tròn  AGKH    KQD   HQD   ) nên áp dụng phép chiếu A AKH   AHK  1800  KAH (do KQH lên các đường tròn  AEF  ,  AGK  , ta suy ra các tứ giác GELF và GKQH điều hòa. Từ tính chất đồng dạng của các tam giác ở trên, ta có DE DK EK GE GK     . Do vậy các đường tròn  GDQ  ,  GLD  là các DF DH FH GF GH đường tròn Apolonius qua đỉnh G trong các tam giác GKH , GEF . Do D và tâm của đường tròn  GDQ  đều nằm trên đường thẳng KH nên tiếp tuyến tại D với 7  GDQ  vuông góc với  nên giao KH và vì KH là phân giác ngoài của EDF điểm T của tiếp tuyến này với EF chính là chân đường phân giác trong góc  của tam giác DEF . Vậy T phải thuộc đường tròn  GLD  . EDF Bài 2 (VMO 2014) Cho tam giác nhọn ABC nội tiếp đường tròn (O), trong đó B, C cố định và A thay đổi trên (O). Trên các tia AB và AC lần lượt lấy các điểm M và N sao cho MA = MC và NA = NB. Các đường tròn ngoại tiếp các tam giác AMN và ABC cắt nhau tại P  P  A . Đường thẳng MN cắt đường thẳng BC tại Q. a) Chứng minh rằng ba điểm A, P, Q thẳng hàng. b) Gọi D là trung điểm của BC. Các đường tròn có tâm là M, N và cùng đi qua A cắt nhau tại K  K  A . Đường thẳng qua A vuông góc với AK cắt BC tại E. Đường tròn ngoại tiếp tam giác ADE cắt (O) tại F  F  A . Chứng minh rằng đường thẳng AF đi qua một điểm cố định. Giải: A N O C E B Q D F P M I 8 K a) Không mất tính tổng quát, ta giả sử AB  AC như hình vẽ, các trường hợp còn lại hoàn toàn tương tự. Khi đó, M nằm ngoài đoạn AB và N nằm trong đoạn   NAB  và do MA = MC nên MCA   MAC  . Từ đây suy AC. Do NA = NB nên NBA   MCA  hay tứ giác BMCN nội tiếp và khi đó ta được QM.QN = QB.QC. ra NBA Từ đây suy ra Q có cùng phương tích đến hai đường tròn (O) và (AMN) nên nó nằm trên trục đẳng phương của hai đường tròn này. Trục đẳng phương đó chính là dây chung AP nên suy ra A, P, Q thẳng hàng. b) Ta thấy rằng đường tròn (ODC) tiếp xúc với (O) tại C nên trục đẳng phương của hai đường tròn này chính là tiếp tuyến d của (O) ở C. Ta sẽ chứng minh rằng O ∈ (ADE). Thật vậy, ta có O,M cùng nằm trên trung trực của AC nên OM ⊥ AC. Tương tự thì ON ⊥ AB nên O là trực tâm tam giác AMN. Suy ra AO ⊥ MN. Xét hai đường tròn (M, MA), (N, NA) thì do dây chung vuông góc với đường   900 . nối tâm nên ta có AK ⊥ MN. Từ đây suy ra A, O, K thẳng hàng nên OAE   900 nên tứ giác AODE nội tiếp hay O ∈ (ADE). Do Hơn nữa, ta cũng có ODE đó, trục đẳng phương của (ADE) và (ODC) chính là OD. Ngoài ra, trục đẳng phương của (O) và (ADE) là AF. Xét ba đường tròn (O), (ADE), (ODC) có các trục đẳng phương của từng cặp đường tròn là OD, d, AF nên chúng sẽ đồng quy tại một điểm. Vậy AF đi qua giao điểm của OD với đường thẳng d và đó là một điểm cố định. Nhận xét. Câu a) của bài toán này có thể dễ dàng giải quyết bằng ý tưởng chứng minh các điểm B, M, N, C cùng thuộc một đường tròn Ω và các đoạn AP, MN, BC đều là các trục đẳng phương tương ứng của hai trong ba đường tròn (O), Ω, (AMN) nên sẽ đồng quy tại tâm đẳng phương Q. Hướng tiếp cận này có thể nhận thấy được. 9 Tuy nhiên, ở ý b) do có sự xuất hiện của nhiều đường tròn, đường thẳng hơn với yêu cầu “đi qua điểm cố định” thì nhiều bạn gặp khó khăn. Nhưng nếu để ý cẩn thận ta có thể dễ dàng tìm được điểm cố định I bằng cách cho A tiến dần đến hai điểm đối xứng với B, C qua tâm (O) để phát hiện ra rằng điểm cố định nếu có thì phải nằm trên tiếp tuyến của (O) tại B, C. Và cũng không khó để nhận ra mô hình quen thuộc về tứ giác điều hòa hoặc đường đối trung. Cụ thể thì ABFC là tứ giác điều hòa tương ứng với AF là đường đối trung của tam giác ABC. Lời giải nêu trên thực tế là chứng minh lại các tính chất của mô hình này mà thôi. Ta biết trong trong tứ giác điều hòa thì tiếp tuyến của đường tròn ngoại tiếp tại hai đỉnh đối nhau thì đồng quy với đường chéo đi qua hai đỉnh còn lại, còn đường đối trung thì đối xứng với trung tuyến AD qua phân giác góc A (cũng có thể coi đây là một phần của mô hình tứ giác điều hòa). Thông qua cách dựng điểm E là giao điểm của tiếp tuyến của (O) với BC, bài toán xây dựng thêm đường tròn đường kính EO để có một tứ giác như vậy. Trên thực tế, hai bước xây dựng trên đã bị che giấu đi bản chất thông qua các điểm thẳng hàng và các điểm đồng viên nhằm loại đi vai trò của điểm O. Bài 3 (IMO 2013). Cho tam giác ABC nhọn, kẻ đường cao AD, BE, CF cắt nhau tại H. Cho K là một điểm tùy ý trên cạnh BC và khác B, C. Kẻ đường kính KM của đường tròn ngoại tiếp tam giác BFK và đường kính KN của đường tròn ngoại tiếp tam giác CEK. Chứng minh rằng ba điểm M , H , N thẳng hàng. Giải: A E N F H L M B D C K 10 Gọi L là giao điểm thứ hai của hai đường tròn (BKF) và (CKE), khi đó dễ thấy A, L, K thẳng hàng (Do AF.AB = AH.AD = AE.AC nên A có cùng phương tích với 2 đường tròn). Ta có AH . AD  AF . AB  AL. AK , suy ra tứ giác DHLK nội tiếp, suy ra HL  AK . Mà ML  AK nên M , H , L thẳng hàng. Tương tự thì N , H , L thẳng hàng. Do đó M , H , N thẳng hàng (đpcm). Nhận xét 1. Giả sử EF cắt BC tại điểm S. Ta sẽ đi xem xét khi nào thì đường thẳng HL đi qua điểm S, nói một cách khác là với vị trí nào của điểm K trên cạnh BC thì ba đường thẳng EF , HL, BC đồng quy ? * Nếu HL đi qua S thì từ tứ giác DHLK nội tiếp, ta có SD.SK  SH .SL  AL. AK . Mặt khác năm điểm A, F , H , L, E đồng viên nên SH .SL  SE.SF . Từ đó suy ra SD.SK  SE.SF , hay tứ giác DFEK nội tiếp, điều này chứng tỏ K nằm trên đường tròn Euler của tam giác ABC (đường tròn này đi qua D, E , F ), do đó K là trung điểm cạnh BC. A E F N L H M S B D K C * Ngược lại, nếu K là trung điểm của BC thì rõ ràng tứ giác DFEK nội tiếp, do vậy nếu gọi S là giao điểm của EF với BC thì SD.SK  SE.SF , suy ra S có cùng phương tích với hai đường tròn (DHLK) và (AFHLE), tức là S thuộc trục đẳng phương HL của hai đường tròn này. Kết luận: Ba đường thẳng EF , HL, BC đồng quy tại S khi và chỉ khi K là trung điểm BC. 11 Nhận xét 2. Khi ba đường thẳng EF , HL, BC đồng quy tại S thì H cũng là trực tâm tam giác ASK, suy ra HK  AS . Ta có ST .SA  SE.SF  SB.SC , nên T thuộc đường tròn ngoại tiếp tam giác ABC. A E T L F H M S N B D C K Bài 4 (VMO 2007) Cho hình thang ABCD có đáy lớn BC và nội tiếp đường tròn  O  . Gọi P là điểm thay đổi trên BC và nằm ngoài đoạn BC sao cho PA không là tiếp tuyến của đường tròn  O  . Đường tròn đường kính PD cắt  O  tại E  E  D  . Gọi M là giao điểm của BC với DE , N là giao điểm khác A với  O  . Chứng minh đường thẳng MN qua một điểm cố định. Lời giải. Gọi A ‘ là điểm đối xứng của A qua tâm O . Ta chứng minh N , M , A ‘ thẳng hang, từ đó suy ra MN đi qua A ‘ cố định. D A N O F M C E B A’ 12 P Thật vậy, ta có DE là trục đẳng phương của đường tròn  O  và đường tròn   1  ’  900 nên ADA ‘  900  PFA đường kính PA ‘ . Giả sử DA ‘ cắt BC tại F , do  BC là trục đẳng phương của   1  và   2  . Vì các trục đẳng phương đồng quy tại tâm đẳng phương, suy ra DE , BC và NA ‘ đồng quy tại điểm M . Vậy M , N , A ‘ thẳng hàng. Bài 5 (Hà tĩnh TST 2014). Cho hai đường tròn C1  và (C2 ) tiếp xúc ngoài với nhau tại tiếp điểm M. Gọi AB là một tiếp tuyến chung của C1  và (C2 ) với A, B phân biệt lần lượt là các tiếp điểm. Trên tia tiếp tuyến chung Mx của hai đường tròn (Mx không cắt AB) lấy điểm C khác M. Gọi E và F lần lượt là giao điểm thứ hai của CA với C1  và CB với (C2 ) . Chứng minh rằng tiếp tuyến của C1  tại E, tiếp tuyến của (C2 ) tại F và Mx đồng quy. Giải: Cách 1: x C E z O1 F I y O2 M A B Ta có CA.CE  CM 2  CF .CB , suy ra tứ giác ABFE nội tiếp. Gọi tiếp tuyến của C1  tại E là Ey, khi đó yEA = EAB = EFC, suy ra Ey cũng là tiếp tuyến của đường tròn ngoại tiếp tam giác CEF hay các đường tròn C1  và (CEF) tiếp xúc nhau tại E. Tương tự, tiếp tuyến Fz của C 2  tại F cũng là tiếp tuyến của (CEF) và các đường tròn C 2  , (CEF) tiếp xúc nhau tại F. 13 Gọi I là giao điểm của các tiếp tuyến Ey và Fz. Ta có IE = IF nên I thuộc trục đẳng phương của hai đường tròn C1  và (C2 ) hay I  Mx. Vậy ta có điều phải chứng minh. Cách 2: Ta có CA.CE  CM 2  CF .CB nên phép nghịch đảo cực C, phương tích Ta có p  CM 2 biến C1  và (C2 ) thành chính nó, biến (CEF) thành AB. Mà AB tiếp xúc với C1  và (C2 ) nên (CEF) tiếp xúc với C1  và (C2 ) tại E và F. Do đó 3 đường cần chứng minh là các trục đẳng phương của C1  , (C2 ) và (CEF) nên chúng đồng quy. Bài 6 (Iran TST 2014). Cho tam giác ABC và điểm M thuộc trung trực của BC. Gọi K là điểm liên hợp đẳng giác với M trong tam giác ABC và L là trực tâm tam giác MBC. Chứng minh rằng KL đi qua trực tâm H của tam giác ABC. Lời giải. L A T E F S P Y X H M O2 Q O1 K C B Giả sử BH, CH cắt AC, AB tại E và F; BK, CK cắt AC, AB tại P và Q.   MCB   MBC   KBQ  , suy ra tứ giác BCPQ nội tiếp. Gọi  O  ,  O  Ta có KCP 1 2 lần lượt là tâm đường tròn đường kính CQ và BP thì O1 , O2 là trung điểm của CQ,BP. 14 Do KB.KP  KC.KQ nên PK /O1   PK /O2  . Mặt khác dễ thấy PH /O1   PH /O2  nên HK là trục đẳng phương của  O1  ,  O2  . Như vậy ta chỉ cần chứng minh L có cùng phương tích đối với  O1  ,  O2  . Gọi T là giao điểm thứ hai của  O2  với BL và S là giao điểm thứ hai của  O1  với CL. Ta cần chứng minh LT .LB  LS .LC , hay LT  LS . Giả sử BM và CM lần lượt cắt LC, LB tại X và Y, ta cần chỉ ra SX  TY là xong.   sin PCM   sin KCB   BQ , với R là bán kính đường Thật vậy, ta có TY  sin PCY PC tròn ngoại tiếp BCPQ, suy ra TY  2R PC.BQ . Hoàn toàn tương tự ta được 2R SX PC PC.BQ . Do đó SX  TY . Bài toán được chứng minh hoàn   SX  BQ 2 R 2R toàn. Bài 7 (Ninh Bình TST 2019). Cho tam giác ABC nội tiếp đường tròn tâm O. Dựng ra phía ngoài tam giác ABC các hình bình hành ABMN và ACPQ sao cho tam giác ABN đồng dạng với tam giác CAP. Gọi G là giao điểm của AQ và BM, H là giao điểm của AN và CP. Đường tròn ngoại tiếp các tam giác GMQ, HNP cắt nhau tại E và F (E nằm trong đường tròn (O)). Chứng minh ba điểm A, E, F thẳng hàng. Lời giải 15 F Q N A M P E G C O H B D Gọi (O1), (O2) lần lượt là đường tròn ngoại tiếp các tam giác GMQ, HNP suy ra EF là trục đẳng phương của (O1), (O2). Gọi D là giao điểm của BM và CP suy ra AGDH là hình bình hành Vì ABN  CAP  (AB, AN) = (CA, CP) (BA, BD) = (AB, AN) = (CA, CP) = (CA, CD)  A, B, C, D đồng viên. Suy ra (CA, CB) = (DA, DG), (AB, AC) = (DG, DC) = (GD, GA) suy ra hai tam giác ABC và GAD đồng dạng  Mà ABN  CAP  AB GD AH   AC GA AG AB CP AH CP AQ  AH . AN  AG. AQ     CA AN AG AN AN  PA/(O1 )  PA/(O2 ) Mà EF là trục đẳng phương của (O1), (O2)  A  EF . Vậy A, E, F thẳng hàng. Bài 8 (Hà Nam TST 2019). Cho tam giác ABC nhọn, không cân nội tiếp đường tròn (O). Các đường cao AD, BE và CF cắt nhau tại H, M là trung điểm cạnh BC. Đường tròn (J) ngoại tiếp tam giác AEF cắt đường tròn (O) tại điểm thứ hai là K (K không trùng với A), AM cắt đường tròn (J) tại điểm thứ hai là Q (Q không trùng với A), đường thẳng EF cắt đường thẳng AD tại P, đoạn thẳng PM cắt đường tròn (J) tại N. 16 a) Chứng minh rằng các đường thẳng KF, EQ và BC hoặc đồng quy hoặc song song. b) Chứng minh rằng đường tròn ngoại tiếp tam giác DMN và đường tròn ngoại tiếp tam giác BNC tiếp xúc nhau. Lời giải A E J S K F L B Q P H N O D C M A’ Không mất tổng quát giả sử C  QSDE   1   QFBA  1 a) Gọi A’ là điểm đối xứng với H qua M, suy ra BHCA’ là hình bình hành. Do đó A ‘ C / / BH ; A ‘ B / /CH suy ra  A ‘ CA   A ‘ BA  900 . Do đó AA’ là đường kính của đường tròn ngoại tiếp tam giác ABC. Suy ra A ‘ K  AK 1 Dễ thấy AH là đường kính của đường tròn (J), suy ra HK  AK  2  . Từ (1) và (2) suy ra K, H, A’ thẳng hàng. Mà H, M, A’ thẳng hàng nên suy ra K, H, M, A’ thẳng hàng. Gọi L là giao điểm của AK và BC. Từ các kết quả trên và giả thiết, suy ra H là trực tâm của các tam giác ALM. suy ra LH vuông góc với AM, gọi Q ‘  LH  AM  Q ‘   J   Q ‘  Q Do đó các tứ giác: ABDE, ALDQ nội tiếp, suy ra HL.HQ  HA.HD  HB.HE Suy ra tứ giác LBQE nội tiếp. 17 Ta có: AF . AB  AE. AC  AK . AL  AQ. AM  AF . AB . Suy ra các tứ giác KLBF, CMQE nội tiếp Như vậy: LB là trục đẳng phương của hai đường tròn (LBQE) và (KLBF); KF là trục đẳng phương của hai đường tròn (KLBF) và (J); EQ là trục đẳng phương của hai đường tròn (J) và (LBQE). Do đó 3 đường thẳng KF, EQ và BC đồng quy hoặc đôi một song song. b) Ta có AK là trục đẳng phương của hai đường tròn (O) và (J); EF là trục đẳng phương của hai đường tròn (J) và (BFEC); BC là trục đẳng phương của hai đường tròn (BFEC) và (O), mà AK cắt BC tại L, suy ra AK, EF, BC đồng quy tại L. Ta có M là tâm của đường tròn (BFEC), suy ra MJ  EF kết hợp với JD  LM Suy ra P là trực tâm tam giác JLM. Do đó MP  JL . Gọi S là giao điểm của JL và MP, ta có tứ giác LDPS nội tiếp, suy ra JS .JL  JP.JD  3 Xét tứ giác toàn phần AEHFBC, ta có (A, H, P, D) = -1, mà J là trung điểm AH, suy ra JH 2  JP.JD  4  . Từ (3) và (4) suy ra JS .JL  JH 2  JN 2 , mà NS  JL suy ra LN là tiếp tuyến của (J). Suy ra LN 2  LK .LA  LB.LC  LN là tiếp tuyến của đường tròn (BNC) (5). Từ  AKM   ADM  900 suy ra 4 điểm A, K, D, M cùng thuộc một đường tròn. Suy ra LN 2  LK .LA  LD.LM  LN là tiếp tuyến của đường tròn ngoại tiếp tam giác MND (6). Từ (5) và (6) suy ra hai đường tròn (BNC) và (MND) tiếp xúc nhau tại N. Bài 9 (IMO shorlist 2011 – G4). Cho tam giác ABC nhọn với AB  AC nội tiếp đường tròn  O  . Gọi B0 , C0 là trung điểm của cạnh AC và AB. D là hình chiếu của A trên BC và G là trọng tâm tam giác ABC. Gọi   là đường tròn qua B0 , C0 và tiếp xúc với  O  tại điểm X khác A. Chứng minh rằng D , G , X thẳng hàng. 18 Lời giải. w1 A T a C0 M B0 G O x D B C A0 X w Gọi a và x là tiếp tuyến tại A và X của đường tròn  O  và gọi 1  là đường tròn ngoại tiếp tam giác AB0C0 . Dễ thấy a cũng là tiếp tuyến của 1  tại A và a là trục đẳng phương của hai đường tròn  O  và 1  . Như vậy ba đường thẳng a, x và B0C0 lần lượt là trục đẳng phương của các cặp đường tròn  O  và 1  ;  O  và   ;   và 1  , do đó a, x và B0C0 đồng quy tại điểm M. Ta có MA  MD  MX nên M là tâm đường tròn ngoại tiếp tam giác ADX. Gọi T là giao điểm thứ hai của DX với  O  , chú ý là O  1  . Ta có 1 1 1  DAT ADX   ATD  3600   AMX   AOX  1800   AMX   AOX  900 , suy ra 2 2 2     AD  AT  AT || BC . Do đó ATCB là hình thang cân.  Gọi A0 là trung điểm của B0C0 . Xét phép vị tự VG 1 2 biến A  A0 ; B  B0 ; C  C0 ;   T   CBA B   ‘ C0 B0 . Mặt khác TCB T  T ‘ , suy ra TCB 0C0 A  DC0 B0 . Do đó T ‘  D , từ đó suy ra D, G , T thẳng hàng và ta có điều phải chứng minh. Bài 10 (IMO shorlist 2014-G3). Cho tam giác ABC nhọn nội tiếp đường tròn (O) với AB  BC . Phân giác của góc ABC cắt (O) tại M khác B. Gọi    là đường tròn đường kính BM. Phân giác của góc AOB và BOC cắt    tại P và 19 Q . Trên đường thẳng PQ lấy điểm R sao cho RB  RM . Chứng minh rằng BR || AC . Lời giải. N R B γ P Q E D w O K A C ε M Gọi K là trung điểm của BM thì K là tâm của    . OK và OM chính là trung trực của BM và AC, do đó R là giao điểm của PQ với OK. Gọi N là giao điểm thứ hai của OM với đường tròn    , ta có ngay BN || AC . Ta chỉ cần chứng minh đường thẳng BN đi qua R là xong. Điều đó đồng nghĩa với ba đường thẳng BN , PQ, OK đồng quy. Ta sẽ dựng ra ba đường tròn mà các đường thẳng BN , PQ, OK lần lượt là trục đẳng phương của các cặp đường tròn, từ đó sẽ thu được điều cần chứng minh. Từ đặc điểm vuông góc tại N và K ta suy ra N và K nằm trên đường tròn   đường kính OB. Tiếp theo ta sẽ chứng minh O, K , P, Q nằm trên đường tròn. Gọi D và E lần lượt là trung điểm của BC và AB thì D nằm trên OQ và E nằm trên OP. Do các điểm B, E , O, K , D cùng nằm trên đường tròn   nên ta được   EBK   KBD   KOD  EOR 20  . Mặt khác do K là tâm của    nên Suy ra OK là phân giác ngoài của góc POQ K nằm trên trung trực của PQ. Từ đó suy ra K là điểm chính giữa cung POQ của đường tròn ngoại tiếp tam giác POQ . Suy ra O, K , P, Q nằm trên đường tròn    . Khi đó OK , BN , PQ lần lượt là trục đẳng phương của các cặp đường tròn   ,   và   . Vậy OK , BN , PQ đồng quy, bài toán được chứng minh hoàn toàn. 1.3 Bài tập tương tự Bài 1. Cho tam giác ABC có đường tròn tâm I nội tiếp, tiếp xúc các cạnh BC , CA, AB tại D, E , F . AI cắt đường tròn  I  tại M và N (M nằm giữa A và N ). DM cắt cạnh EF tại K , NK cắt đường tròn  I  tại điểm P khác N. Chứng minh rằng các điểm A, P, D thẳng hàng. Bài 2. Cho tam giác ABC, một đường tròn cắt cạnh BC tại A1, A2 ; cắt cạnh CA tại B1, B2 ; cắt cạnh AB tại C1,C2 . Chứng minh rằng AA1, BB1, CC1 đồng quy khi và chỉ khi AA2 , BB2 ,CC2 đồng quy. Bài 3. Cho đường tròn tâm O đường kính AB. Một điểm H thuộc đoạn AB. Đường thẳng qua H vuông góc với AB cắt đường tròn tại C. Đường tròn đường kính CH cắt AC, BC và (O) lần lượt tại D, E và F. a) Chứng minh rằng AB, DE và CF đồng quy. b) Đường tròn tâm C bán kính CH cắt (O) tại P và Q. Chứng minh rằng P, D, E, Q thẳng hàng. Bài 4. Cho điểm I là trung điểm đoạn thẳng AB cố định. Đường tròn (O1) tiếp xúc với đường thẳng AB tại A, đường tròn (O2) tiếp xúc với đường thẳng AB tại B. Đường tròn (C1) tâm O1 bán kính O1B cắt đường tròn (C2) tâm O2 bán kính O2A tại M và N. Chứng minh rằng ba điểm I, M, N thẳng hàng. Bài 5. Cho tứ giác ABCD nội tiếp đường tròn. Gọi E, F lần lượt là giao điểm 21 của các cặp đường thẳng AC và BD, AB và CD. Chứng minh rằng: điểm F, trực tâm tam giác AED và trực tâm tam giác BEC nằm trên một đường thẳng Bài 6 (IMO 1995). Trên đường thẳng d lấy 4 điểm A, B, C, D (theo thứ tự đó). Đường tròn đường kính AC và BD cắt nhau tại X, Y. Đường thẳng XY cắt BC tại Z. Lấy P là một điểm trên XY khác Z. Đường thẳng CP cắt đường tròn đường kính AC tại điểm thứ 2 là M, và BP cắt đường tròn đường kính BD tại điểm thứ 2 là N. Chứng minh rằng AM, DN và XY đồng qui. Bài 7. Cho tam giác ABC không cân ở A, (w) là đường tròn đi qua B, C cắt AC, AB tại E, F. Gọi D là giao điểm của E F, BC. Chứng minh rằng trực tâm H, I, K, L của các tam giác ABC, AE F, BDF, CDE thẳng hàng. Bài 8 (USA MO 1997). Cho tam giác ABC. Bên ngoài tam giác này vẽ các tam giác cân BCD, CAE, ABF có các cạnh đáy tương ứng là BC, CA, AB. Chứng minh rằng ba đường thẳng vuông góc kẻ từ A, B, C xuống EF, FD, DE đồng quy. Bài 9. Cho tam giác ABC nhọn có chiều cao AH. Đường tròn nội tiếp  I  tiếp xúc với BC, CA, AB lần lượt tại D, E, F. Đường tròn  A có tâm A bán kính AE cắt đoạn thẳng AH tại điểm K. Đường thẳng IK cắt đường thẳng BC tại P. Các đường thẳng DK và PK cắt đường tròn  A lần lượt tại Q và T khác K . a) Chứng minh rằng tứ giác TDPQ nội tiếp và ba điểm Q, A, P thẳng hàng. b) Đường thẳng DK cắt  I  tại điểm thứ hai là X. Chứng minh rằng ba đường thẳng AX , EF , TI đồng quy. c) Chứng minh rằng đường tròn đường kính AP tiếp xúc với đường tròn  I  . Bài 10. Cho tam giác ABC không cân tại A, nội tiếp đường tròn (O). Các tiếp tuyến tại B, C của (O) cắt nhau T, đường thẳng AT cắt lại đường tròn tại X. Gọi Y là điểm xuyên tâm đối của X trên (O). Các đường thẳng YB, XC cắt nhau tại P, các đường thẳng XB, YC cắt nhau tại Q. a) Chứng minh rằng P, Q, T thẳng hàng. b) Chứng minh các đường thẳng PQ, BC và AY đồng quy. 22 TÀI LIỆU THAM KHẢO [1] Đoàn Quỳnh, Văn Như Cương, Trần Nam Dũng, Nguyễn Minh Hà, Đỗ Thanh Sơn, Lê Bá Khánh Trình: Tài liệu chuyên toán hình học 10. NXB Giáo dục, 2010. [2] Nguyễn Minh Hà, Nguyễn Xuân Bình: Bài tập nâng cao và một số chuyên đề hình học 10. NXB Giáo dục, 2006 [3] Tuyển tập lời giải và bình luận đề thi VMO các năm của nhóm tác giả Trần Nam Dũng [4] Trang analgeomatica.blogspot.com của thầy Trần Quang Hùng [5] Đề thi và đề đề xuất Duyên Hải, Hùng Vương các năm. [6] Đề thi chọn đội tuyển các tỉnh. [7] Tạp chí Toán học và tuổi trẻ [8] Trần Nam Dũng (chủ biên), Chuyên đề toán học số 8, 9, Trường PTNK ĐHQG TP. Hồ Chí Minh. [9] Nguồn tại liệu từ Internet: www.artofproblemsolving.com, www.diendantoanhoc.net, www.matscope.org, www.mathlinks.org; www.imo.org.yu 23
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments

Bài viết tương tự

Scroll to Top