Chuyên đề bất đẳng thức

Giới thiệu Chuyên đề bất đẳng thức

Học toán online.vn gửi đến các em học sinh và bạn đọc Chuyên đề bất đẳng thức.

Tài liệu ôn thi vào 10 môn Toán và hướng dẫn giải các đề thi từ cơ bản đến vận dụng cao sẽ luôn được cập thường xuyên từ hoctoanonline.vn , các em học sinh và quý bạn đọc truy cập web để nhận những tài liệu Toán hay và mới nhất nhé.

Tài liệu Chuyên đề bất đẳng thức

Các em học sinh Đăng ký kênh youtube để học thêm về môn Toán nhé.

Text Chuyên đề bất đẳng thức
Chuyên ñề: BẤT ðẲNG THỨC A.MỤC TIÊU: 1-Học sinh nắm vững một số phương pháp chứng minh bất ñẳng thức. 2-Một số phương pháp và bài toán liên quan ñến phương trình bậc hai sử dụng công thức nghiệm sẽ cho học sinh học sau. 3-Rèn kỹ năng và pp chứng minh bất ñẳng thức. B- NỘI DUNG PHẦN 1 : CÁC KIẾN THỨC CẦN LƯU Ý 1- ðịnh nghĩa 2- Tính chất 3-Một số hằng bất ñẳng thức hay dùng PhÇn 2:mét sè ph−¬ng ph¸pchøng minh bÊt®¼ng thøc 1-Ph−¬ng ph¸p dïng ®Þnh nghÜa 2- Ph−¬ng ph¸p dïng biÕn ®æi t−¬ng ®−¬ng 3- Ph−¬ng ph¸p dïng bÊt ®¼ng thøc quen thuéc 4- Ph−¬ng ph¸p sö dông tÝnh chÊt b¾c cÇu 5- Ph−¬ng ph¸p dïng tÝnh chÊt tØ sè 6- Ph−¬ng ph¸p lµm tréi 7- Ph−¬ng ph¸p dïng bÊt ®¼ng thøc trong tam gi¸c 8- Ph−¬ng ph¸p ®æi biÕn sè 9- Ph−¬ng ph¸p dïng tam thøc bËc hai 10- Ph−¬ng ph¸p quy n¹p 11- Ph−¬ng ph¸p ph¶n chøng PhÇn 3 :c¸c bµi tËp n©ng cao PHÇN 4 : øng dông cña bÊt ®¼ng thøc 1- Dïng bÊt ®¼ng thøc ®Ó t×m cùc trÞ 2-Dïng bÊt ®¼ng thøc ®Ó gi¶i ph−¬ng tr×nh vµ bÊt ph−¬ng tr×nh 3-Dïng bÊt ®¼ng thøc gi¶i ph−¬ng tr×nh nghiÖm nguyªn PhÇn I : c¸c kiÕn thøc cÇn l−u ý 1 1-§inhnghÜa A ≥ B ⇔ A − B ≥ 0  A ≤ B ⇔ A − B ≤ 0 2-tÝnh chÊt + A>B ⇔ B < A + A>B vµ B >C ⇔ A > C + A>B ⇒ A+C >B + C + A>B vµ C > D ⇒ A+C > B + D + A>B vµ C > 0 ⇒ A.C > B.C + A>B vµ C < 0 ⇒ A.C < B.C + 0 < A < B vµ 0 < C B > 0 ⇒ A n > B n ∀n + A > B ⇒ A n > B n víi n lÎ + A > B ⇒ A n > B n víi n ch½n + m > n > 0 vµ A > 1 ⇒ A m > A n + m > n > 0 vµ 0 0 ⇒ 1 1 > A B 3-mét sè h»ng bÊt ®¼ng thøc + A 2 ≥ 0 víi ∀ A ( dÊu = x¶y ra khi A = 0 ) + An ≥ 0 víi ∀ A ( dÊu = x¶y ra khi A = 0 ) + A ≥ 0 víi ∀A (dÊu = x¶y ra khi A = 0 ) + – A 0) + A − B ≤ A − B ( dÊu = x¶y ra khi A.B < 0) PhÇn II : mét sè ph−¬ng ph¸p chøng minh bÊt ®¼ng thøc Ph−¬ng ph¸p 1 : dïng ®Þnh nghÜa KiÕn thøc : §Ó chøng minh A > B Ta chøng minh A –B > 0 L−u ý dïng h»ng bÊt ®¼ng thøc M 2 ≥ 0 víi∀ M VÝ dô 1 ∀ x, y, z chøng minh r»ng : 2 a) x 2 + y 2 + z 2 ≥ xy+ yz + zx b) x 2 + y 2 + z 2 ≥ 2xy – 2xz + 2yz c) x 2 + y 2 + z 2 +3 ≥ 2 (x + y + z) Gi¶i: a) Ta xÐt hiÖu x 2 + y 2 + z 2 – xy – yz – zx 1 2 1 = ( x − y ) 2 + ( x −z ) 2 + ( y − z ) 2 ≥ 0 ®óng víi mäi x;y;z∈ R 2 = .2 .( x 2 + y 2 + z 2 – xy – yz – zx) [ ] V× (x-y)2 ≥ 0 víi∀x ; y DÊu b»ng x¶y ra khi x=y (x-z)2 ≥ 0 víi∀x ; z DÊu b»ng x¶y ra khi x=z (y-z)2 ≥ 0 víi∀ z; y DÊu b»ng x¶y ra khi z=y VËy x 2 + y 2 + z 2 ≥ xy+ yz + zx DÊu b»ng x¶y ra khi x = y =z b)Ta xÐt hiÖu x 2 + y 2 + z 2 – ( 2xy – 2xz +2yz ) = x 2 + y 2 + z 2 – 2xy +2xz –2yz =( x – y + z) 2 ≥ 0 ®óng víi mäi x;y;z∈ R VËy x 2 + y 2 + z 2 ≥ 2xy – 2xz + 2yz ®óng víi mäi x;y;z ∈ R DÊu b»ng x¶y ra khi x+y=z c) Ta xÐt hiÖu x 2 + y 2 + z 2 +3 – 2( x+ y +z ) = x 2 – 2x + 1 + y 2 -2y +1 + z 2 -2z +1 = (x-1) 2+ (y-1) 2+(z-1) 2 ≥ 0 DÊu(=)x¶y ra khi x=y=z=1 VÝ dô 2: chøng minh r»ng : 2 a2 + b2  a + b  a) ≥  ;b) 2  2  a2 + b2 + c2  a + b + c  ≥  3 3   c) H`y tæng qu¸t bµi to¸n gi¶i 2 a2 + b2  a + b  −  2  2  2 a2 + b2 a 2 + 2ab + b 2 = − 4 4 1 = 2a 2 + 2b 2 − a 2 − b 2 − 2ab 4 1 = (a − b )2 ≥ 0 4 a) Ta xÐt hiÖu ( ( ) ) 3 2 a2 + b2  a + b  VËy ≥  2  2  2 DÊu b»ng x¶y ra khi a=b b)Ta xÐt hiÖu 2 a2 + b2 + c2  a + b + c  −  3 3   1 = (a − b )2 + (b − c )2 + (c − a )2 ≥ 0 9 [ ] a2 + b2 + c2  a + b + c  ≥ VËy  3 3   2 DÊu b»ng x¶y ra khi a = b =c c)Tæng qu¸t 2 a12 + a 22 + …. + a n2  a1 + a 2 + …. + a n  ≥  n n   Tãm l¹i c¸c b−íc ®Ó chøng minh A ≥ B tho ®Þnh nghÜa B−íc 1: Ta xÐt hiÖu H = A – B B−íc 2:BiÕn ®æi H=(C+D) 2 hoÆc H=(C+D) 2 +….+(E+F) 2 B−íc 3:KÕt luËn A ≥ B VÝ dô:(chuyªn Nga- Ph¸p 98-99) Chøng minh ∀m,n,p,q ta ®Òu cã m 2 + n 2 + p 2 + q 2 +1≥ m(n+p+q+1) Gi¶i:  m2   m2   m2   m2  ⇔  − mn + n 2  +  − mp + p 2  +  − mq + q 2  +  − m + 1 ≥ 0  4   4   4   4  2 2 2 2 m  m  m  m  ⇔  − n  +  − p  +  − q  +  − 1 ≥ 0 (lu«n ®óng) 2  2  2  2  m  2 −n=0 m  −p=0 DÊu b»ng x¶y ra khi  2 ⇔ m  −q =0 2 m  2 − 1 = 0 m  n = 2  m  m=2 p =  2 ⇔ n = p = q = 1  m q =   m = 22  ph−¬ng ph¸p 2 : Dïng phÐp biÕn ®æi t−¬ng ®−¬ng L−u ý: 4 Ta biÕn ®æi bÊt ®¼ng thøc cÇn chøng minh t−¬ng ®−¬ng víi bÊt ®¼ng thøc ®óng hoÆc bÊt ®¼ng thøc ®` ®−îc chøng minh lµ ®óng. Chó ý c¸c h»ng ®¼ng thøc sau: ( A + B )2 = A 2 + 2 AB + B 2 ( A + B + C )2 = A 2 + B 2 + C 2 + 2 AB + 2 AC + 2 BC ( A + B )3 = A 3 + 3 A 2 B + 3 AB 2 + B 3 VÝ dô 1: Cho a, b, c, d,e lµ c¸c sè thùc chøng minh r»ng b2 a) a + ≥ ab 4 2 b) a + b 2 + 1 ≥ ab + a + b c) a 2 + b 2 + c 2 + d 2 + e 2 ≥ a(b + c + d + e ) 2 Gi¶i: b2 ≥ ab 4 ⇔ 4a 2 + b 2 ≥ 4ab ⇔ 4a 2 − 4a + b 2 ≥ 0 2 ⇔ (2a − b ) ≥ 0 (bÊt ®¼ng thøc nµy lu«n ®óng) a) a 2 + b2 ≥ ab (dÊu b»ng x¶y ra khi 2a=b) 4 b) a 2 + b 2 + 1 ≥ ab + a + b ⇔ 2(a 2 + b 2 + 1 ) > 2(ab + a + b) VËy a 2 + ⇔ a 2 − 2ab + b 2 + a 2 − 2a + 1 + b 2 − 2b + 1 ≥ 0 ⇔ (a − b) 2 + (a − 1) 2 + (b − 1) 2 ≥ 0 BÊt ®¼ng thøc cuèi ®óng. VËy a 2 + b 2 + 1 ≥ ab + a + b DÊu b»ng x¶y ra khi a=b=1 c) a 2 + b 2 + c 2 + d 2 + e 2 ≥ a (b + c + d + e ) ⇔ 4( a 2 + b 2 + c 2 + d 2 + e 2 ( 2 2 ) ( ) ≥ 4a(b + c + d + e ) ) ( ) ( ) ⇔ a − 4ab + 4b + a − 4ac + 4c 2 + a 2 − 4ad + 4d 2 + a 2 − 4ac + 4c 2 ≥ 0 2 2 2 2 2 ⇔ (a − 2b ) + (a − 2c ) + (a − 2d ) + (a − 2c ) ≥ 0 BÊt ®¼ng thøc ®óng vËy ta cã ®iÒu ph¶i chøng minh VÝ dô 2: Chøng minh r»ng: (a10 + b10 )(a 2 + b 2 ) ≥ (a 8 + b 8 )(a 4 + b 4 ) Gi¶i: (a 10 )( ) ( )( (a − b ) + a b (b + b10 a 2 + b 2 ≥ a 8 + b 8 a 4 + b 4 ⇔ a 8b 2 2 2 2 2 2 2 6 2 6 ⇔ a b (a -b )(a -b ) ≥ 0 8 2 ) ⇔ a 12 + a 10 b 2 + a 2 b 10 + b 12 ≥ a 12 + a 8 b 4 + a 4 b 8 + b12 ) − a2 ≥ 0 ⇔ a2b2(a2-b2)2(a4+ a2b2+b4) ≥ 0 BÊt ®¼ng thøccuèi ®óng vËy ta cã ®iÒu ph¶i chøng minh VÝ dô 3: cho x.y =1 vµ x.y 5 Chøng minh x2 + y2 ≥2 2 x− y Gi¶i: 2 2 x +y ≥ 2 2 v× 😡 〉 y nªn x- y 〉 0 ⇒ x2+y2 ≥ 2 2 ( x-y) x− y ⇒ x2+y2- 2 2 x+ 2 2 y ≥ 0 ⇔ x2+y2+2- 2 2 x+ 2 2 y -2 ≥ 0 ⇔ x2+y2+( 2 )2- 2 2 x+ 2 2 y -2xy ≥ 0 v× x.y=1 nªn 2.x.y=2 ⇒ (x-y- 2 )2 ≥ 0 §iÒu nµy lu«n lu«n ®óng . VËy ta cã ®iÒu ph¶i chøng minh VÝ dô 4: 1)CM: P(x,y)= 9 x 2 y 2 + y 2 − 6 xy − 2 y + 1 ≥ 0 ∀x, y ∈ R 2)CM: a2 + b2 + c2 ≤ a + b + c (gîi ý :b×nh ph−¬ng 2 vÕ) 3)choba sè thùc kh¸c kh«ng x, y, z tháa m`n: x. y.z = 1  1 1 1  + + < x+ y+ z  x y z Chøng minh r»ng :cã ®óng mét trong ba sè x,y,z lín h¬n 1 (®Ò thi Lam S¬n 96-97) Gi¶i: XÐt (x-1)(y-1)(z-1)=xyz+(xy+yz+zx)+x+y+z-1 1 x 1 y 1 z 1 1 1 x y z 1 x 1 y 1 z =(xyz-1)+(x+y+z)-xyz( + + )=x+y+z - ( + + ) > 0 (v× + + < x+y+z theo gt) → 2 trong 3 sè x-1 , y-1 , z-1 ©m hoÆc c¶ ba sç-1 , y-1, z-1 lµ d−¬ng. NÕñ tr−êng hîp sau x¶y ra th× x, y, z >1 → x.y.z>1 M©u thuÉn gt x.y.z=1 b¾t buéc ph¶i x¶y ra tr−êng hîp trªn tøc lµ cã ®óng 1 trong ba sè x ,y ,z lµ sè lín h¬n 1 Ph−¬ng ph¸p 3: dïng bÊt ®¼ng thøc quen thuéc A/ mét sè bÊt ®¼ng thøc hay dïng 1) C¸c bÊt ®¼ng thøc phô: a) x 2 + y 2 ≥ 2 xy b) x 2 + y 2 ≥ xy dÊu( = ) khi x = y = 0 c) (x + y )2 ≥ 4 xy a b b a d) + ≥ 2 2)BÊt ®¼ng thøc C« sy: a1 + a 2 + a3 + …. + a n n ≥ a1 a 2 a3 ….a n n 3)BÊt ®¼ng thøc Bunhiacopski (a 2 2 )( ) Víi ai > 0 2 + a22 + …. + an2 . x12 + x22 + …. + n2 ≥ (a1 x1 + a2 x2 + …. + an xn ) 4) BÊt ®¼ng thøc Trª- b−-sÐp: 6 a≤b≤c A ≤ B ≤ C ⇒ aA + bB + cC a + b + c A + B + C ≥ . 3 3 3 a≤b≤c A ≥ B ≥ C ⇒ aA + bB + cC a + b + c A + B + C ≤ . 3 3 3 NÕu  NÕu  a=b=c A = B = C DÊu b»ng x¶y ra khi  b/ c¸c vÝ dô vÝ dô 1 Cho a, b ,c lµ c¸c sè kh«ng ©m chøng minh r»ng (a+b)(b+c)(c+a) ≥ 8abc Gi¶i: C¸ch 1:Dïng bÊt ®¼ng thøc phô: (x + y )2 ≥ 4 xy Tacã (a + b )2 ≥ 4ab ; (b + c )2 ≥ 4bc ; (c + a )2 ≥ 4ac 2 2 2 ⇒ (a + b ) (b + c ) (c + a ) ≥ 64a 2 b 2 c 2 = (8abc ) ⇒ (a+b)(b+c)(c+a) ≥ 8abc 2 DÊu “=” x¶y ra khi a = b = c 1 1 1 + + ≥9 a b c CMR:x+2y+z ≥ 4(1 − x)(1 − y )(1 − z ) vÝ dô 2(tù gi¶i): 1)Cho a,b,c>0 vµ a+b+c=1 CMR: 2)Cho x,y,z>0 vµ x+y+z=1 3)Cho a>0 , b>0, c>0 CMR: (403-1001) a b c 3 + + ≥ b+c c+a a+b 2 4)Cho x ≥ 0 ,y ≥ 0 tháa m`n 2 x − y = 1 ;CMR: x+y ≥ vÝ dô 3: Cho a>b>c>0 vµ a 2 + b 2 + c 2 = 1 chøng minh r»ng 1 5 a3 b3 c3 1 + + ≥ b+c a+c a+b 2 Gi¶i:  a2 ≥ b2 ≥ c2 b c Do a,b,c ®èi xøng ,gi¶ sö a ≥ b ≥ c ⇒  a ≥ ≥  b + c a + c a + b ¸p dông B§T Trª- b−-sÐp ta cã a b c a2 + b2 + c2  a b c  1 3 1 + b2. + c2. ≥ . + + = . = b+c a+c a+b 3 b+c a+c a+b 3 2 2 a3 b3 c3 1 1 VËy + + ≥ DÊu b»ng x¶y ra khi a=b=c= b+c a+c a+b 2 3 a2. vÝ dô 4: Cho a,b,c,d>0 vµ abcd =1 .Chøng minh r»ng : a 2 + b 2 + c 2 + d 2 + a (b + c ) + b(c + d ) + d (c + a ) ≥ 10 Gi¶i: 7 Ta cã a 2 + b 2 ≥ 2ab c 2 + d 2 ≥ 2cd 1 1 1 (dïng x + ≥ ) ab x 2 1 Ta cã a 2 + b 2 + c 2 ≥ 2(ab + cd ) = 2(ab + ) ≥ 4 ab MÆt kh¸c: a(b + c ) + b(c + d ) + d (c + a ) Do abcd =1 nªn cd = (1) =(ab+cd)+(ac+bd)+(bc+ad) 1   1   1   +  ac +  +  bc +  ≥ 2 + 2 + 2 ab   ac   bc   2 2 2 2 VËy a + b + c + d + a(b + c ) + b(c + d ) + d (c + a ) ≥ 10 =  ab + vÝ dô 5: Cho 4 sè a,b,c,d bÊt kú chøng minh r»ng: (a + c) 2 + (b + d ) 2 ≤ a 2 + b 2 + c 2 + d 2 Gi¶i: Dïng bÊt ®¼ng thøc Bunhiacopski tacã ac+bd ≤ a 2 + b 2 . c 2 + d 2 mµ (a + c )2 + (b + d )2 = a 2 + b 2 + 2(ac + bd ) + c 2 + d 2 ( ) ≤ a2 + b2 + 2 a2 + b2 . c2 + d 2 + c2 + d 2 ⇒ (a + c) 2 + (b + d ) 2 ≤ a 2 + b 2 + c 2 + d 2 vÝ dô 6: Chøng minh r»ng a 2 + b 2 + c 2 ≥ ab + bc + ac Gi¶i: Dïng bÊt ®¼ng thøc Bunhiacopski C¸ch 1: XÐt cÆp sè (1,1,1) vµ (a,b,c) ta cã (1 + 1 + 1 )(a + b + c ) ≥ (1.a + 1.b + 1.c ) 3 (a + b + c ) ≥ a + b + c + 2(ab + bc + ac ) 2 ⇒ 2 2 2 2 2 2 2 ⇒ a 2 + b 2 + c 2 ≥ ab + bc + ac Ph−¬ng ph¸p 4: L−u ý: 2 2 2 2 2 §iÒu ph¶i chøng minh DÊu b»ng x¶y ra khi a=b=c Sö dông tÝnh chÊt b¾c cÇu A>B vµ b>c th× A>c 0< x <1 th× x 2 0 tháa m`n a> c+d , b>c+d Chøng minh r»ng ab >ad+bc Gi¶i: a > c + d b > c + d Tacã  ⇒ ⇔ a − c > d > 0 ⇒  b − d > c > 0 (a-c)(b-d) > cd ab-ad-bc+cd >cd 8 ⇔ vÝ dô 2: ab> ad+bc (®iÒu ph¶i chøng minh) 2 2 2 Cho a,b,c>0 tháa m`n a + b + c = Chøng minh 5 3 1 1 1 1 + + < a b c abc Gi¶i: Ta cã 🙁 a+b- c)2= a2+b2+c2+2( ab –ac – bc) 〉 0 1 2 2 2 ( a +b +c ) 2 5 1 1 1 1 + − 〈 ⇒ ac+bc-ab ≤ 〈 1 Chia hai vÕ cho abc > 0 ta cã 6 a b c abc ⇒ ac+bc-ab 〈 vÝ dô 3 Cho 0 < a,b,c,d <1 Chøng minh r»ng (1-a).(1-b) ( 1-c).(1-d) > 1-a-b-c-d Gi¶i: Ta cã (1-a).(1-b) = 1-a-b+ab Do a>0 , b>0 nªn ab>0 ⇒ (1-a).(1-b) > 1-a-b (1) Do c <1 nªn 1- c >0 ta cã ⇒ (1-a).(1-b) ( 1-c) > 1-a-b-c ⇒ (1-a).(1-b) ( 1-c).(1-d) > (1-a-b-c) (1-d) =1-a-b-c-d+ad+bd+cd ⇒ (1-a).(1-b) ( 1-c).(1-d) > 1-a-b-c-d (§iÒu ph¶i chøng minh) vÝ dô 4 1- Cho 0 0 ⇒ 1+ a 2 b 2 > a 2 + b mµ 0< a,b <1 ⇒ a 2 > a 3 , b 2 > b 3 Tõ (1) vµ (2) ⇒ 1+ a 2 b 2 > a 3 + b 3 VËy a 3 + b 3 < 1+ a 2 b 2 T−¬ng tù b 3 + c 3 ≤ 1 + b 2 c c 3 + a3 ≤ 1 + c2a Céng c¸c bÊt ®¼ng thøc ta cã : 2a 3 + 2b 3 + 2c 3 ≤ 3 + a 2 b + b 2 c + c 2 a b)Chøng minh r»ng : NÕu a 2 + b 2 = c 2 + d 2 = 1998 th× ac+bd =1998 (Chuyªn Anh –98 – 99) Gi¶i: Ta cã (ac + bd) 2 + (ad – bc ) 2 = a 2 c 2 + b 2 d 2 + 2 abcd + a 2 d = a2(c2+d2)+b2(c2+d2) =(c2+d2).( a2+ b2) = 19982 9 2 + b 2 c 2 - 2abcd = rá rµng (ac+bd)2 ≤ (ac + bd )2 + (ad − bc )2 = 1998 2 ⇒ ac + bd ≤ 1998 2-Bµi tËp : 1, Cho c¸c sè thùc : a1; a2;a3 ….;a2003 tháa m`n : a1+ a2+a3 + ….+a2003 =1 2 ≥ c høng minh r»ng : a 12 + a 22 + a32 + .... + a 2003 1 ( ®Ò thi vµo chuyªn nga ph¸p 2003 2003- 2004Thanh hãa ) 2,Cho a;b;c ≥ 0 tháa m`n :a+b+c=1(?) 1 a 1 b 1 c Chøng minh r»ng: ( − 1).( − 1).( − 1) ≥ 8 Ph−¬ng ph¸p 5: dïng tÝnh chÊtcña tû sè KiÕn thøc 1) Cho a, b ,c lµ c¸c sè d−¬ng th× a a a+c > 1 th× > b b b+c a a a+c b – NÕu < 1 th× < b b+c b a – NÕu 2)NÕu b,d >0 th× tõ a c a a+c c < ⇒ < < b d b b+d d ` vÝ dô 1 : Cho a,b,c,d > 0 .Chøng minh r»ng 1< a b c d + + + <2 a+b+c b+c+d c+d +a d +a+b Gi¶i : Theo tÝnh chÊt cña tØ lÖ thøc ta cã a a a+d <1⇒ < a+b+c a+b+c a+b+c+d a a MÆt kh¸c : > a+b+c a+b+c+d (1) (2) Tõ (1) vµ (2) ta cã a a a+d < < a+b+c+d a+b+c a+b+c+d (3) T−¬ng tù ta cã b b b+a < < a+b+c+d b+c+d a+b+c+d c c b+c < < a+b+c+d c+d +a a+b+c+d (4) (5) 10 d d d +c < < a+b+c+d d +a+b a+b+c+d (6) céng vÕ víi vÕ cña (3); (4); (5); (6) ta cã 1< a b c d + + + < 2 ®iÒu ph¶i chøng minh a+b+c b+c+d c+d +a d +a+b vÝ dô 2 : a c a ab + cd c vµ b,d > 0 .Chøng minh r»ng < 2 < b d b b +d2 d a c ab cd ab ab + cd cd c Tõ < ⇒ 2 < 2 ⇒ 2 < 2 < = b d b d b b +d2 d2 d a ab + cd c < < ®iÒu ph¶i chøng minh b b2 + d 2 d Cho: < Gi¶i: VËy vÝ dô 3 : Cho a;b;c;dlµ c¸c sè nguyªn d−¬ng tháa m`n : a+b = c+d =1000 a c t×m gi¸ trÞ lín nhÊt cña + gi¶i : b d Kh«ng mÊt tÝnh tæng qu¸t ta gi¶ sö : a b a b a a+b b ≤ Tõ : ≤ ⇒ ≤ ≤ c d c d c c+d d a ≤ 1 v× a+b = c+d c b a b ≤ 998 ⇒ + ≤ 999 d c d a b 1 999 b, NÕu: b=998 th× a=1 ⇒ + = + §¹t gi¸ trÞ lín nhÊt khi d= 1; c=999 c d c d a b 1 VËy gi¸ trÞ lín nhÊt cña + =999+ khi a=d=1; c=b=999 c d 999 a, NÕu :b ≤ 998 th× Ph−¬ng ph¸p 6: Ph−¬ng ph¸plµm tréi L−u ý: Dïng c¸c tÝnh bÊt ®¼ng thøc ®Ó ®−a mét vÕ cña bÊt ®¼ng thøc vÒ d¹ng tÝnh ®−îc tæng h÷u h¹n hoÆc tÝch h÷u h¹n. (*) Ph−¬ng ph¸p chung ®Ó tÝnh tæng h÷u h¹n : S = u1 + u2 + .... + un Ta cè g¾ng biÕn ®æi sè h¹ng tæng qu¸t u k vÒ hiÖu cña hai sè h¹ng liªn tiÕp nhau: u k = ak − ak +1 Khi ®ã : S = (a1 − a2 ) + (a2 − a3 ) + .... + (an − an +1 ) = a1 − an+1 (*) Ph−¬ng ph¸p chung vÒ tÝnh tÝch h÷u h¹n P = u1u2 ....un BiÕn ®æi c¸c sè h¹ng u k vÒ th−¬ng cña hai sè h¹ng liªn tiÕp nhau: uk = ak ak +1 11 Khi ®ã P = a1 a2 a a . ..... n = 1 a2 a3 an +1 an +1 VÝ dô 1 : Víi mäi sè tù nhiªn n >1 chøng minh r»ng 1 1 1 1 3 < + + .... + < 2 n +1 n + 2 n+n 4 Gi¶i: Ta cã 1 1 1 > = n + k n + n 2n víi k = 1,2,3,…,n-1 Do ®ã: 1 1 1 1 1 n 1 + + … + > + … + = = n +1 n + 2 2n 2 n 2n 2n 2 VÝ dô 2 : Chøng minh r»ng: 1+ 1 1 1 + + …. + > 2 n + 1 −1 2 3 n ( ) Víi n lµ sè nguyªn Gi¶i : 1 2 2 = > = 2 k +1 − k k 2 k k + k +1 ( Ta cã Khi cho k ch¹y tõ 1 ®Õn n ta cã 1 > 2 ( 2 − 1) 1 >2 3− 2 2 ( ) ……………… 1 > 2 n +1 − n n ( ) Céng tõng vÕ c¸c bÊt ®¼ng thøc trªn ta cã 1+ 1 1 1 + + …. + > 2 n + 1 −1 2 3 n ( ) VÝ dô 3 : Chøng minh r»ng n 1 ∑k k =1 2 <2 ∀n ∈ Z Gi¶i: Ta cã 1 1 1 1 < = − 2 k k (k − 1) k − 1 k Cho k ch¹y tõ 2 ®Õn n ta cã 12 ) 1 1 < 1− 2 2 2 1 1 1 < − 32 2 3 ................. 1 1 1 < − 2 n n −1 n 1 1 1 ⇒ 2 + 2 + .... + 2 < 1 2 3 n VËy n 1 ∑k k =1 2 <2 Ph−¬ng ph¸p 7: Dïng bÊt ®¼ng thøc trong tam gi¸c L−u ý: NÕu a;b;clµ sè ®o ba c¹nh cña tam gi¸c th× : a;b;c> 0 Vµ |b-c| < a < b+c ; |a-c| < b < a+c ; |a-b| < c < b+a VÝ dô1: Cho a;b;clµ sè ®o ba c¹nh cña tam gi¸c chøng minh r»ng a, a2+b2+c2< 2(ab+bc+ac) b, abc>(a+b-c).(b+c-a).(c+a-b) Gi¶i a)V× a,b,c lµ sè ®o 3 c¹nh cña mét tam gi¸c nªn ta cã 0 < a < b + c  0 < b < a + c 0 < c < a + b  a 2 < a (b + c)  2 b < b(a + c) c 2 < c( a + b)  ⇒ Céng tõng vÕ c¸c bÊt ®¼ng thøc trªn ta cã a2+b2+c2< 2(ab+bc+ac) b) Ta cã a > b-c  ⇒ a 2 > a 2 − (b − c) 2 > 0 b > a-c  ⇒ b 2 > b 2 − (c − a) 2 > 0 c > a-b  ⇒ c 2 > c 2 − (a − b) 2 > 0 Nh©n vÕ c¸c bÊt ®¼ng thøc ta ®−îc [ 2 ][ 2 ][ 2 ⇒ a 2b 2 c 2 > a 2 − (b − c ) b 2 − (c − a ) c 2 − (a − b ) 2 2 ] 2 ⇒ a b c > (a + b − c ) (b + c − a ) (c + a − b ) 2 2 2 ⇒ abc > (a + b − c )( . b + c − a )( . c + a − b) VÝ dô2: (404 – 1001) 1) Cho a,b,c lµ chiÒu dµi ba c¹nh cña tam gi¸c Chøng minh r»ng ab + bc + ca < a 2 + b 2 + c 2 < 2(ab + bc + ca) 13 2) Cho a,b,c lµ chiÒu dµi ba c¹nh cña tam gi¸c cã chu vi b»ng 2 Chøng minh r»ng a 2 + b 2 + c 2 + 2abc < 2 Ph−¬ng ph¸p 8: ®æi biÕn sè VÝ dô1: Cho a,b,c > 0 Chøng minh r»ng a b c 3 + + ≥ (1) b+c c+a a+b 2 Gi¶i : y+z−x z+x− y x+ y−z §Æt x=b+c ; y=c+a ;z= a+b ta cã a= ; b= ;c= 2 2 2 3 y+z−x z+ x− y x+ y−z ≥ ta cã (1) ⇔ + + 2x 2y 2z 2 y z x z x y ⇔ + −1+ + −1+ + −1 ≥ 3 x x y y z z y x z x z y ⇔( + )+( + )+( + )≥6 x y x z y z y x z y z x BÊt ®¼ng thøc cuèi cïng ®óng v× ( + ≥ 2; + ≥ 2; + ≥ 2 nªn ta cã ®iÒu x y x z y z ph¶i chøng minh VÝ dô2: Cho a,b,c > 0 vµ a+b+c <1 Chøng minh r»ng 1 1 1 + 2 + 2 ≥9 a + 2bc b + 2ac c + 2ab (1) 2 Gi¶i: §Æt x = a 2 + 2bc ; y = b 2 + 2ac ; z = c 2 + 2ab Ta cã x + y + z = (a + b + c )2 < 1 1 x 1 y 1 z (1) ⇔ + + ≥ 9 Víi x+y+z < 1 vµ x ,y,z > 0 Theo bÊt ®¼ng thøc C«si ta cã x + y + z ≥ 3. 3 xyz 1 1 1 1 + + ≥ 3. . 3 x y z xyz ⇒ (x + y + z ). 1 + 1 + 1  ≥ 9 x y z Mµ x+y+z < 1 VËy 1 1 1 + + ≥ 9 (®pcm) x y z VÝ dô3: 14 Cho x ≥ 0 , y ≥ 0 tháa m`n 2 x − y = 1 CMR x + y ≥ Gîi ý: §Æt x = u , y =v 1 5 ⇒ 2u-v =1 vµ S = x+y = u 2 + v 2 ⇒ v = 2u-1 thay vµo tÝnh S min Bµi tËp 1) Cho a > 0 , b > 0 , c > 0 CMR: 25a 16b c + + >8 b+c c+a a+b 2)Tæng qu¸t m, n, p, q, a, b >0 CMR ma nb pc 1 + + ≥ b+c c+a a+b 2 ( ) 2 m + n + p − (m + n + p ) dïng tam thøc bËc hai Ph−¬ng ph¸p 9: L−u ý : Cho tam thøc bËc hai f (x ) = ax 2 + bx + c NÕu ∆ < 0 th× a. f (x ) > 0 ∀x ∈ R b a víi x < x1 hoÆc x > x2 víi x1 < x < x2 NÕu ∆ = 0 th× a. f (x ) > 0 ∀x ≠ − NÕu ∆ > 0 th× a. f (x ) > 0 a. f ( x ) < 0 VÝ dô1: Chøng minh r»ng f ( x, y ) = x 2 + 5 y 2 − 4 xy + 2 x − 6 y + 3 > 0 Gi¶i: Ta cã (1) ⇔ x 2 − 2 x(2 y − 1) + 5 y 2 − 6 y + 3 > 0 2 ∆′ = (2 y − 1) − 5 y 2 + 6 y − 3 = 4 y2 − 4 y +1− 5y2 + 6 y − 3 2 = −( y − 1) − 1 < 0 VËy f (x, y ) > 0 víi mäi x, y VÝ dô2: Chøng minh r»ng ( ) f ( x, y ) = x 2 y 4 + 2 x 2 + 2 . y 2 + 4 xy + x 2 > 4 xy 3 15 (1) ( x2 > x1 ) Gi¶i: BÊt ®¼ng thøc cÇn chøng minh t−¬ng ®−¬ng víi ( ) x 2 y 4 + 2 x 2 + 2 . y 2 + 4 xy + x 2 − 4 xy 3 > 0 2 ⇔ ( y + 1) .x + 4 y (1 − y ) x + 4 y 2 > 0 2 2 2 Ta cã ∆′ = 4 y 2 (1 − y 2 ) − 4 y 2 (y 2 + 1) = −16 y 2 < 0 2 V× a = (y 2 + 1) > 0 vËy f (x, y ) > 0 (®pcm) 2 2 Ph−¬ng ph¸p 10: dïng quy n¹p to¸n häc KiÕn thøc: §Ó chøng minh bÊt ®¼ng thøc ®óng víi n > n0 ta thùc hiÖn c¸c b−íc sau : 1 – KiÓm tra bÊt ®¼ng thøc ®óng víi n = n0 2 – Gi¶ sö B§T ®óng víi n =k (thay n =k vµo B§T cÇn chøng minh ®−îc gäi lµ gi¶ thiÕt quy n¹p ) 3- Ta chøng minh bÊt ®¼ng thøc ®óng víi n = k +1 (thay n = k+1vµo B§T cÇn chøng minh råi biÕn ®æi ®Ó dïng gi¶ thiÕt quy n¹p) 4 – kÕt luËn B§T ®óng víi mäi n > n0 VÝ dô1: Chøng minh r»ng 1 1 1 1 + 2 + …. + 2 < 2 − 2 1 2 n n ∀n ∈ N ; n > 1 Gi¶i : 1 4 Víi n =2 ta cã 1 + < 2 − 1 2 (®óng) VËy B§T (1) ®óng víi n =2 Gi¶ sö B§T (1) ®óng víi n =k ta ph¶i chøng minh B§T (1) ®óng víi n = k+1 ThËt vËy khi n =k+1 th× (1) ⇔ 1 1 1 1 1 + 2 + .... + 2 + < 2− 2 2 1 2 k (k + 1) k +1 Theo gi¶ thiÕt quy n¹p ⇔ ⇔ 1 1 1 1 1 1 1 + 2 + .... + 2 + < 2− + < 2− 2 2 2 1 2 k (k + 1) k (k + 1) k +1 1 1 1 1 1 + .... + < + < 2 2 2 1 (k + 1) k + 1 (k + 1) k 16 (1) ⇔ k +1+1 1 < ⇔ k (k + 2) < (k + 1) 2 ⇔ k2+2k 0 n a n + bn a+b Chøng minh r»ng  (1)  ≤ 2  2  Gi¶i Ta thÊy B§T (1) ®óng víi n=1 Gi¶ sö B§T (1) ®óng víi n=k ta ph¶i chøng minh B§T ®óng víi n=k+1 ThËt vËy víi n = k+1 ta cã a+b (1) ⇔    2  k +1 ≤ a k +1 + b k +1 2 k a k +1 + b k +1 a+b a+b . ⇔ ≤ (2)  2 2  2  a k + b k a + b a k +1 + ab k + a k b + b k +1 a k +1 + b k +1 ⇔ VÕ tr¸i (2) ≤ . = ≤ 2 2 4 2 k +1 k +1 k +1 k k k +1 a +b a + ab + a b + b ⇔ − ≥0 2 4 ⇔ a k − b k .(a − b ) ≥ 0 (3) ( ) Ta chøng minh (3) (+) Gi¶ sö a ≥ b vµ gi¶ thiÕt cho a ≥ -b ⇔ a ≥ b k ⇔ ak ≥ b ≥ bk ⇒ (a k ) − b k .(a − b ) ≥ 0 (+) Gi¶ sö a < b vµ theo gi¶ thiÕt - a 0 , ab+bc+ac > 0 , abc > 0 Chøng minh r»ng a > 0 , b > 0 , c > 0 Gi¶i : Gi¶ sö a ≤ 0 th× tõ abc > 0 ⇒ a ≠ 0 do ®ã a < 0 Mµ abc > 0 vµ a < 0 ⇒ cb < 0 Tõ ab+bc+ca > 0 ⇒ a(b+c) > -bc > 0 V× a < 0 mµ a(b +c) > 0 ⇒ b + c < 0 a < 0 vµ b +c < 0 ⇒ a + b +c < 0 tr¸i gi¶ thiÕt a+b+c > 0 VËy a > 0 t−¬ng tù ta cã b > 0 , c > 0 VÝ dô 2: Cho 4 sè a , b , c ,d tháa m`n ®iÒu kiÖn ac ≥ 2.(b+d) .Chøng minh r»ng cã Ýt nhÊt mét trong c¸c bÊt ®¼ng thøc sau lµ sai: a 2 < 4b , c 2 < 4d Gi¶i : Gi¶ sö 2 bÊt ®¼ng thøc : a 2 < 4b , c 2 < 4d ®Òu ®óng khi ®ã céng c¸c vÕ ta ®−îc a 2 + c 2 < 4(b + d ) (1) Theo gi¶ thiÕt ta cã 4(b+d) ≤ 2ac (2) Tõ (1) vµ (2) ⇒ a 2 + c 2 < 2ac hay (a − c )2 < 0 (v« lý) VËy trong 2 bÊt ®¼ng thøc a 2 < 4b vµ c 2 < 4d cã Ýt nhÊt mét c¸c bÊt ®¼ng thøc sai VÝ dô 3: Cho x,y,z > 0 vµ xyz = 1. Chøng minh r»ng NÕu x+y+z > 1 1 1 + + th× cã mét trong ba sè nµy lín h¬n 1 x y z Gi¶i : Ta cã (x-1).(y-1).(z-1) =xyz – xy- yz + x + y+ z –1 1 x 1 1 1 theo gi¶ thiÕt x+y +z > + + x y z 1 y 1 z =x + y + z – ( + + ) v× xyz = 1 nªn (x-1).(y-1).(z-1) > 0 Trong ba sè x-1 , y-1 , z-1 chØ cã mét sè d−¬ng ThËt vËy nÕu c¶ ba sè d−¬ng th× x,y,z > 1 ⇒ xyz > 1 (tr¸i gi¶ thiÕt) Cßn nÕu 2 trong 3 sè ®ã d−¬ng th× (x-1).(y-1).(z-1) < 0 (v« lý) 18 VËy cã mét vµ chØ mét trong ba sè x , y,z lín h¬n 1 PhÇn iii : c¸c bµi tËp n©ng cao 1/dïng ®Þnh nghÜa a2 1) Cho abc = 1 vµ a > 36 . . Chøng minh r»ng + b2+c2> ab+bc+ac 3 3 Gi¶i a2 Ta cã hiÖu: + b2+c2- ab- bc – ac 3 a2 a2 = + + b2+c2- ab- bc – ac 4 12 a2 a2 = ( + b2+c2- ab– ac+ 2bc) + − 3bc 4 12 3 a a − 36abc =( -b- c)2 + 2 12a 3 a a − 36abc =( -b- c)2 + >0 (v× abc=1 vµ a3 > 36 nªn 2 12a 2 a VËy : + b2+c2> ab+bc+ac §iÒu ph¶i chøng minh 3 2) Chøng minh r»ng a) x 4 + y 4 + z 2 + 1 ≥ 2 x.( xy 2 − x + z + 1) b) víi mäi sè thùc a , b, c ta cã a 2 + 5b 2 − 4ab + 2a − 6b + 3 > 0 a 2 + 2b 2 − 2ab + 2a − 4b + 2 ≥ 0 c) Gi¶i : a) XÐt hiÖu H = x 4 + y 4 + z 2 + 1 − 2 x 2 y 2 + 2 x 2 − 2 xz − 2 x 2 = (x 2 − y 2 ) + (x − z )2 + (x − 1)2 H ≥ 0 ta cã ®iÒu ph¶i chøng minh b) VÕ tr¸i cã thÓ viÕt H = (a − 2b + 1)2 + (b − 1)2 + 1 ⇒ H > 0 ta cã ®iÒu ph¶i chøng minh c) vÕ tr¸i cã thÓ viÕt H = (a − b + 1)2 + (b − 1)2 ⇒ H ≥ 0 ta cã ®iÒu ph¶i chøng minh Ii / Dïng biÕn ®æi t−¬ng ®−¬ng 1) Cho x > y vµ xy =1 .Chøng minh r»ng 19 a >0 ) (x ) 2 + y2 ≥8 (x − y )2 Gi¶i : Ta cã 2 2 x 2 + y 2 = ( x − y ) + 2 xy = ( x − y ) + 2 (x ⇒ 2 2 +y ) = (x − y ) 2 2 4 (v× xy = 1) 2 + 4.( x − y ) + 4 Do ®ã B§T cÇn chøng minh t−¬ng ®−¬ng víi ⇔ ⇔ (x − y )4 + 4(x − y )2 + 4 ≥ 8.(x − y )2 (x − y )4 − 4(x − y )2 + 4 ≥ 0 [(x − y )2 − 2]2 ≥ 0 B§T cuèi ®óng nªn ta cã ®iÒu ph¶i chøng minh 2) Cho xy ≥ 1 .Chøng minh r»ng 1 1 2 + ≥ 2 2 1+ x 1+ y 1 + xy Gi¶i : 1 1 2 + ≥ 2 2 1+ x 1+ y 1 + xy  1 1   1 1  +  ≥ 0 ⇔  − − 2 2   2  1 + x 1 + y   1 + y 1 + xy  Ta cã xy − x 2 xy − y 2 + ≥0 1 + x 2 .(1 + xy ) 1 + y 2 .(1 + xy ) x ( y − x) y( x − y) + ≥0 2 1 + x .(1 + xy ) 1 + y 2 .(1 + xy ) ⇔ ( ) ⇔ ( ) ( ) ( ) 2 ⇔ ( y − x ) (xy − 1) ≥ 0 (1 + x 2 )(. 1 + y 2 ).(1 + xy ) B§T cuèi nµy ®óng do xy > 1 .VËy ta cã ®iÒu ph¶i chøng minh Iii / dïng bÊt ®¼ng thøc phô 1) Cho a , b, c lµ c¸c sè thùc vµ a + b +c =1 Chøng minh r»ng a 2 + b 2 + c 2 ≥ 1 3 Gi¶i : ¸p dông B§T BunhiaC«pski cho 3 sè (1,1,1) vµ (a,b,c) Ta cã ⇔ ⇔ (1.a + 1.b + 1.c )2 ≤ (1 + 1 + 1).(a 2 + b 2 + c 2 ) (a + b + c )2 ≤ 3.(a 2 + b 2 + c 2 ) a2 + b2 + c2 ≥ 1 3 (v× a+b+c =1 ) (®pcm) 2) Cho a,b,c lµ c¸c sè d−¬ng 1 a 1 b 1 c Chøng minh r»ng (a + b + c ). + +  ≥ 9 20 (1) Gi¶i : a a b b c c b c a c a a a b a c  b c    ⇔ 3+ + + + + +  ≥ 9 b a c a c b x y ¸p dông B§T phô + ≥ 2 Víi x,y > 0 y x (1) ⇔ 1 + + + + 1 + + + + 1 ≥ 9 Ta cã B§T cuèi cïng lu«n ®óng 1 1 1 VËy (a + b + c ). + +  ≥ 9 a b c (®pcm) Iv / dïng ph−¬ng ph¸p b¾c cÇu 1) Cho 0 < a, b,c <1 .Chøng minh r»ng : 2a 3 + 2b 3 + 2c 3 < 3 + a 2b + b 2c + c 2 a Gi¶i : Do a <1 ⇒ a 2 <1 vµ b <1 Nªn (1 − a 2 )(. 1 − b 2 ) > 0 ⇒ 1 + a 2b − a 2 − b > 0 Hay 1 + a 2b > a 2 + b (1) 2 MÆt kh¸c 0 a 3 ; b > b 3 ⇒ 1 + a 2 > a3 + b3 VËy a 3 + b 3 < 1 + a 2 b T−¬ng tù ta cã b3 + c3 < 1 + b 2c a3 + c3 < 1 + c 2a ⇒ 2a 3 + 2b 3 + 2c 3 < 3 + a 2b + b 2c + c 2 a (®pcm) 2) So s¸nh 31 11 vµ 17 14 Gi¶i : 11 Ta thÊy 3111 < 3211 = ( 25 ) = 255 < 256 14 MÆt kh¸c 256 = 24.14 = ( 24 ) = 1614 < 1714 Vëy 31 11 < 17 14 (®pcm) V/ dïng tÝnh chÊt tØ sè 1) Cho a ,b ,c ,d > 0 .Chøng minh r»ng : 2< a+b b+c c+d d +a + + + <3 a+b+c b+c+d c+d +a d +a+b Gi¶i : V× a ,b ,c ,d > 0 nªn ta cã 21 a+b a+b a+b+d < < a+b+c+d a+b+c a+b+c+d b + +c b+c b+c+a < < a+b+c+d b+c+d a+b+c+d d +a d +a d +a+c < < a+b+c+d d +a+b a+b+c+d (1) (2) (3) Céng c¸c vÕ cña 4 bÊt ®¼ng thøc trªn ta cã : 2< a+b b+c c+d d +a + + + <3 a+b+c b+c+d c+d +a d +a+b (®pcm) 2) Cho a ,b,c lµ sè ®o ba c¹nh tam gi¸c Chøng minh r»ng 1< a b c + + <2 b+c c+a a+b Gi¶i : V× a ,b ,c lµ sè ®o ba c¹nh cña tam gi¸c nªn ta cã a,b,c > 0 Vµ a < b +c ; b b+c a+b+c a a 2a VËy ta cã < < T−¬ng tù ta cã a+b+c b+c a+b+c Tõ (1) ⇒ b b 2b < < a+b+c a+c a+b+c c c 2c < < a+b+c b+a a+b+c Céng tõng vÕ ba bÊt ®¼ng thøc trªn ta cã : 1< a b c + + <2 b+c c+a a+b (®pcm) V/ ph−¬ng ph¸p lµm tréi : 1) Chøng minh B§T sau : 1 1 1 1 + + ... + < 1.3 3.5 (2n − 1).(2n + 1) 2 1 1 1 b) 1 + + + ... + <2 1.2 1.2.3 1.2.3.....n a) Gi¶i : a) Ta cã 1 1 ( 2k + 1) − (2k − 1) 1  1 1  = . =  − ( 2n − 1) . ( 2n + 1) 2 (2k − 1).(2k + 1) 2  2k − 1 2k + 1  Cho n ch¹y tõ 1 ®Õn k .Sau ®ã céng l¹i ta cã 1 1 1 1  2  1 + + ... + = . 1 − < 1.3 3.5 (2n − 1).(2n + 1) 2  2n + 1  2 b) Ta cã 22 (®pcm) 1+ 1 1 1 1 1 1 + + ... + < 1+ + + ..... + 1.2 1.2.3 1.2.3.....n 1.2 1.2.3 ( n − 1) .n 1 1 1 1 1 1 < 1 + 1 −  +  −  + .... +  −  < 2 − < 2 (®pcm)  2 2 3  n −1 n  n PhÇn iv : øng dông cña bÊt ®¼ng thøc 1/ dïng bÊt ®¼ng thøc ®Ó t×m c−c trÞ L−u ý - NÕu f(x) ≥ A th× f(x) cã gi¸ trÞ nhá nhÊt lµ A - NÕu f(x) ≤ B th× f(x) cã gi¸ trÞ lín nhÊt lµ B VÝ dô 1 : T×m gi¸ trÞ nhá nhÊt cña : T = |x-1| + |x-2| +|x-3| + |x-4| Gi¶i : Ta cã |x-1| + |x-4| = |x-1| + |4-x| ≥ |x-1+4-x| = 3 (1) Vµ x − 2 + x − 3 = x − 2 + 3 − x ≥ x − 2 + 3 − x = 1 (2) VËy T = |x-1| + |x-2| +|x-3| + |x-4| ≥ 1+3 = 4 Ta cã tõ (1) ⇒ DÊu b»ng x¶y ra khi 1 ≤ x ≤ 4 (2) ⇒ DÊu b»ng x¶y ra khi 2 ≤ x ≤ 3 VËy T cã gi¸ trÞ nhá nhÊt lµ 4 khi 2 ≤ x ≤ 3 VÝ dô 2 : T×m gi¸ trÞ lín nhÊt cña S = xyz.(x+y).(y+z).(z+x) víi x,y,z > 0 vµ x+y+z =1 Gi¶i : V× x,y,z > 0 ,¸p dông B§T C«si ta cã x+ y + z ≥ 3 3 xyz ⇒ 3 xyz ≤ 1 1 ⇒ xyz ≤ 3 27 ¸p dông bÊt ®¼ng thøc C«si cho x+y ; y+z ; x+z ta cã ( x + y ) .( y + z ) .( z + x ) ≥ 3 3 ( x + y ) .( y + z ) .( x + z ) ⇒ 2 ≥ 3 3 ( x + y ).( y + z ).( z + x ) DÊu b»ng x¶y ra khi x=y=z= VËy S ≤ 1 3 8 1 8 . = 27 27 729 VËy S cã gi¸ trÞ lín nhÊt lµ 8 1 khi x=y=z= 729 3 VÝ dô 3 : Cho xy+yz+zx = 1 T×m gi¸ trÞ nhá nhÊt cña x 4 + y 4 + z 4 Gi¶i : 23 ¸p dông B§T Bunhiacèpski cho 6 sè (x,y,z) ;(x,y,z) 2 2 Ta cã ( xy + yz + zx ) ≤ ( x 2 + y 2 + z 2 ) ( ) 2 (1) Ap dông B§T Bunhiacèpski cho ( x 2 , y 2 , z 2 ) vµ (1,1,1) ⇒ 1 ≤ x2 + y2 + z2 Ta cã ( x 2 + y 2 + z 2 ) 2 ≤ (12 + 12 + 12 )( x 4 + y 4 + z 4 ) → ( x 2 + y 2 + z 2 ) 2 ≤ 3( x 4 + y 4 + z 4 ) Tõ (1) vµ (2) ⇒ 1 ≤ 3( x 4 + y 4 + z 4 ) ⇒ x4 + y4 + z 4 ≤ 1 3 VËy x 4 + y 4 + z 4 cã gi¸ trÞ nhá nhÊt lµ 1 3 khi x=y=z= ± 3 3 VÝ dô 4 : Trong tam gi¸c vu«ng cã cïng c¹nh huyÒn , tam gi¸c vu«ng nµo cã diÖn tÝch lín nhÊt Gi¶i : Gäi c¹nh huyÒn cña tam gi¸c lµ 2a §−êng cao thuéc c¹nh huyÒn lµ h H×nh chiÕu c¸c c¹nh gãc vu«ng lªn c¹nh huyÒn lµ x,y 1 2 Ta cã S = . ( x + y ) .h = a.h = a. h 2 = a. xy V× a kh«ng ®æi mµ x+y = 2a VËy S lín nhÊt khi x.y lín nhÊt ⇔ x = y VËy trong c¸c tam gi¸c cã cïng c¹nh huyÒn th× tam gi¸c vu«ng c©n cã diÖn tÝch lín nhÊt Ii/ dïng b.®.t ®Ó gi¶i ph−¬ng tr×nh vµ hÖ ph−¬ng tr×nh VÝ dô 1 : Gi¶i ph−¬ng tr×nh sau 4 3x 2 + 6 x + 19 + 5 x 2 + 10 x + 14 = 4 − 2 x − x 2 Gi¶i : Ta cã 3x 2 + 6 x + 19 = 3.( x 2 + 2 x + 1) + 16 = 3.( x + 1) 2 + 16 ≥ 16 2 5 x 2 + 10 x + 14 = 5. ( x + 1) + 9 ≥ 9 VËy 4. 3x 2 + 6 x + 19 + 5 x 2 + 10 x + 14 ≥ 2 + 3 = 5 DÊu ( = ) x¶y ra khi x+1 = 0 ⇒ x = -1 VËy 4 3x 2 + 6 x + 19 + 5 x 2 + 10 x + 14 = 4 − 2 x − x 2 VËy ph−¬ng tr×nh cã nghiÖm duy nhÊt x = -1 VÝ dô 2 : 24 khi x = -1 Gi¶i ph−¬ng tr×nh x + 2 − x2 = 4 y 2 + 4 y + 3 Gi¶i : ¸p dông B§T BunhiaCèpski ta cã : ( ) x + 2 − x 2 ≤ 12 + 12 . x 2 + 2 − x 2 ≤ 2. 2 = 2 DÊu (=) x¶y ra khi x = 1 2 MÆt kh¸c 4 y 2 + 4 y + 3 = ( 2 y + 1) + 2 ≥ 2 DÊu (=) x¶y ra khi y = – 1 2 VËy x + 2 − x 2 = 4 y 2 + 4 y + 3 = 2 khi x =1 vµ y =- 1 2  x =1 VËy nghiÖm cña ph−¬ng tr×nh lµ  1  y = − 2 VÝ dô 3 : Gi¶i hÖ ph−¬ng tr×nh sau:  x + y + z =1  4 4 4  x + y + z = xyz Gi¶i : ¸p dông B§T C«si ta cã x4 + y 4 y 4 + z 4 z 4 + x4 + + 2 2 2 2 2 2 2 2 2 ≥x y +y z +z x x4 + y4 + z4 = ≥ x2 y 2 + y 2 z 2 z 2 y 2 + z 2 z 2 x2 z 2 + y 2 x2 + + 2 2 2 ≥ y 2 xz + z 2 xy + x 2 yz ≥ xyz.( x + y + z ) V× x+y+z = 1) Nªn x 4 + y 4 + z 4 ≥ xyz DÊu (=) x¶y ra khi x = y = z = x + y + z =1  VËy  4 4 4  x + y + z = xyz VÝ dô 4 : 1 3 cã nghiÖm x = y = z = 1 3 Gi¶i hÖ ph−¬ng tr×nh sau  xy − 4 = 8 − y 2  2  xy = 2 + x Tõ ph−¬ng tr×nh (1) (1) (2) ⇒ 8 − y 2 ≥ 0 hay y ≤ 8 25 Tõ ph−¬ng tr×nh (2) ⇒ x2 + 2 = x . y ≤ 2 2 x ⇒ x 2 − 2 2 x + 22 ≤ 0 ⇒ ( x − 2)2 ≤ 0 ⇒ x = 2 ⇒x=± 2 NÕu x = 2 th× y = 2 2 NÕu x = – 2 th× y = -2 2 VËy hÖ ph−¬ng tr×nh cã nghiÖm  x = 2   y = − 2  x = 2 2   y = −2 2 vµ Iii/ dïng B.§.t ®Ó gi¶i ph−¬ng tr×nh nghiÖm nguyªn 1) T×m c¸c sè nguyªn x,y,z tho¶ m`n x 2 + y 2 + z 2 ≤ xy + 3 y + 2 z − 3 Gi¶i : V× x,y,z lµ c¸c sè nguyªn nªn x 2 + y 2 + z 2 ≤ xy + 3 y + 2 z − 3 ⇔ x 2 + y 2 + z 2 − xy − 3 y − 2 z + 3 ≤ 0   y2   3 y2 ⇔  x 2 − xy +  +  − 3y + 3 + z2 − 2z +1 ≤ 0 4   4   ( 2 ) 2 y 2  y  ⇔  x −  + 3  − 1  + ( z − 1) ≤ 0 2  2  2 Mµ (*) 2 y 2  y   x −  + 3  − 1  + ( z − 1) ≥ 0 2  2  2 ∀x, y ∈ R 2 y 2  y  ⇔  x −  + 3  − 1  + ( z − 1) = 0 2  2  y  x − 2 = 0  x =1  y  ⇔  −1 = 0 ⇔  y = 2 2  z =1   z −1 = 0    x =1 C¸c sè x,y,z ph¶i t×m lµ  y = 2  z =1  VÝ dô 2: 26 T×m nghiÖm nguyªn d−¬ng cña ph−¬ng tr×nh 1 1 1 + + =2 x y z Gi¶i : Kh«ng mÊt tÝnh tæng qu¸t ta gi¶ sö 1 x 1 y 1 z x≥ y≥z 3 z Ta cã 2 = + + ≤ ⇒ 2 z ≤ 3 Mµ z nguyªn d−¬ng vËy z = 1 1 1 + =1 x y 1 1 1 Theo gi¶ sö x ≥ y nªn 1 = + ≤ ⇒ y ≤ 2 mµ y nguyªn d−¬ng x y y Thay z = 1 vµo ph−¬ng tr×nh ta ®−îc Nªn y = 1 hoÆc y = 2 Víi y = 1 kh«ng thÝch hîp Víi y = 2 ta cã x = 2 VËy (2 ,2,1) lµ mét nghiÖm cña ph−¬ng tr×nh Ho¸n vÞ c¸c sè trªn ta ®−îc c¸c nghiÖm cña ph−¬ng tr×nh lµ (2,2,1) ; (2,1,2) ; (1,2,2) VÝ dô 3 : T×m c¸c cÆp sè nguyªn tho¶ m`n ph−¬ng tr×nh x+ x = y (*) Gi¶i : (*) Víi x < 0 , y < 0 th× ph−¬ng tr×nh kh«ng cã nghÜa (*) Víi x > 0 , y > 0 Ta cã x + x = y ⇔ x + x = y 2 ⇔ x = y2 − x > 0 §Æt x = k (k nguyªn d−¬ng v× x nguyªn d−¬ng ) Ta cã k .(k + 1) = y 2 2 Nh−ng k 2 < k ( k + 1) < ( k + 1) ⇒ k < y < k +1 Mµ gi÷a k vµ k+1 lµ hai sè nguyªn d−¬ng liªn tiÕp kh«ng tån t¹i mét sè nguyªn d−¬ng nµo c¶ Nªn kh«ng cã cÆp sè nguyªn d−¬ng nµo tho¶ m`n ph−¬ng tr×nh . x = 0 y = 0 VËy ph−¬ng tr×nh cã nghiÖm duy nhÊt lµ :  27 28

Bài viết tương tự

Scroll to Top