Các bài toán sử dụng nguyên lý cực hạn

Giới thiệu Các bài toán sử dụng nguyên lý cực hạn

Học toán online.vn gửi đến các em học sinh và bạn đọc Các bài toán sử dụng nguyên lý cực hạn.

Tài liệu ôn thi vào 10 môn Toán và hướng dẫn giải các đề thi từ cơ bản đến vận dụng cao sẽ luôn được cập thường xuyên từ hoctoanonline.vn , các em học sinh và quý bạn đọc truy cập web để nhận những tài liệu Toán hay và mới nhất nhé.

Tài liệu Các bài toán sử dụng nguyên lý cực hạn

Các em học sinh Đăng ký kênh youtube để học thêm về môn Toán nhé.

Text Các bài toán sử dụng nguyên lý cực hạn
CHỦ ĐỀ BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI CẤP 2 | 9 CÁC BÀI TOÁN SỬ DỤNG NGUYÊN LÝ CỰC HẠN A. KiÕn thøc cÇn nhí 1. Nguyên lý cực hạn. Nguyên lí cực hạn được phát biểu đơn giản như sau: Nguyên lí 1: Trong một tập hữu hạn và khác rỗng các số thực luôn luôn có thể chọn được số bé nhất và số lớn nhất. Nguyên lí 2: Trong một tập khác rỗng các số tự nhiên luôn luôn có thể chọn được số bé nhất. Nhờ nguyên lý này ta có thể xét các phần tử mà một đại lượng nào đó có giá trị lớn nhất – Xét đoạn thẳng lớn nhất (hoặc nhỏ nhất) trong một số hữu hạn đoạn thẳng – Xét góc lớn nhất (hoặc nhỏ nhất) trong một số hữu hạn góc. – Xét đa giác có diện tích hoặc chu vi nhỏ nhất ( hoặc lớn nhất) trong một số hữu hạn đa giác – Xét khoảng cách lớn nhất (hoặc nhỏ nhất) trong một số hữu hạn khoảng cách giữa hai điểm hoặc khoảng cách từ một điểm đến một đường thẳng – Xét các điểm là đầu mút của một đoạn thẳng, xét các điểm ở phía trái nhất hoặc phải nhất của một đoạn thẳng( giả thiết là đoạn thẳng nằm ngang). Nguyên lí cực hạn thường được sử dụng kết hợp với các phương pháp khác, đặc biệt là phương pháp phản chứng, được vận dụng trong trong trường hợp tập các giá trị cần khảo sát chỉ tập hợp hữu hạn( nguyên lí 1) hoặc có thể có vô hạn nhưng tồn tại một phần tử lớn nhất hoặc nhỏ nhất (nguyên lí 2). 2. Các bước áp dụng nguyên lý cực hạn khi giải toán Khi vận dụng nguyên lí này, ta phải tiến hành các bước sau: • Bước 1. Chứng minh rằng trong tất cả các giá trị cần khảo sát luôn tồn tại giá trị lớn nhất hoặc giá trị nhỏ nhất. • Bước 2. Xét bài toán trong trường hợp riêng khi nó nhận giá trị này (nhỏ nhất hoặc lớn nhất) • Bước 3. Chỉ ra một mâu thuẫn, chỉ ra một giá trị còn nhỏ hơn (hay lớn hơn) giá trị ta đang khảo sát . Theo nguyên lí của phương pháp phản chứng, ta sẽ suy ra điều phải chứng minh. .217 | CHUYÊN ĐỀ SỐ HỌC CHUYÊN ĐỀ SỐ HỌC hoặc nhỏ nhất, chẳng hạn : | CHỦ ĐỀ 9: CÁC BÀI TOÁN SỬ DỤNG NGUYÊN LÝ CỰC HẠN B. BÀI TẬP VẬN DỤNG Bài toán 1. Tồn tại hay không tồn tại 100 điểm sao cho với bất kì hai điểm A; B nào trong 100 điểm đó cũng tồn tại một điểm C trong các điểm còn lại mà góc  < 600 ACB Hướng dẫn giải Giả sử tồn tại 100 điểm có tính chất như C đề bài. Gọi A; B là hai điểm có khoảng cách lớn nhất trong 100 điểm này và tồn CHINH PHỤC KỲ THI HỌC SINH GIỎI CẤP HAI  < 600 tại điểm C mà góc ACB Điểm C không thể thuộc đường thẳng AB B A Xét tam giác ABC có cạnh AB lớn nhất nên góc C là lớn nhất, mà góc  < 600 nên góc A và B cũng < 600 ACB  +C  < 1800 vô lý nên không tồn tại 100 điểm trên Do đó  A +B Bài toán 2. Cho 10 đường thẳng trong đó không có hai đường nào song song. Biết qua giao điểm của 2 đường thẳng bất kì trong 10 đường thẳng đó có ít nhất một đường thẳng trong các đường thẳng còn lại đi qua. Chứng minh 10 đường thẳng đó đồng qui. Hướng dẫn giải Giả sử 10 đường này không đồng qui. A Xét đường thẳng d, có 1 hoặc nhiều giao điểm của 2 đường thẳng đã cho nằm E ngoài d, ta gọi A là điểm nằm gần d nhất Theo giả thiết có ít nhất 3 đường thẳng d B C D qua A. TỦ SÁCH CẤP 2| 218 BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI CẤP 2 | do không có hai đường thẳng nào // nên ba đường thẳng này cắt d tại 3 điểm khác nhau B; C; D và giả sử C nằm giữa B và D Cũng theo giả thiết qua C còn có một đường thẳng nữa, đường thẳng này cắt đoạn AB, AD tại E; F , chẳng hạn cắt AB tại E nằm giữa A và D, khi đó dễ thấy khoảng cách từ E đến d < khoảng cách từ A đến d, điều này trái với cách chọn điểm A và đường thẳng d Vậy 10 đường thẳng này đồng qui. Bài toán 3. Cho một đa giác lồi n cạnh ( n > 3). Chứng minh rằng tồn tại một tam giác có đỉnh lấy từ đỉnh đa giác đã cho mà đường tròn ngoại tiếp tam giác chứa tất cả các đỉnh còn lại của đa giác Hướng dẫn giải Với đa giác A1 A2 … An , xét tất cả các góc A1 Ai A2 ( Với i từ 3 đến n) ta chọn góc có số đa giác. Thật vậy nếu có đỉnh Aj (j từ 3 đến n) mà ở ngoài đường tròn thì  A1 Aj A2 <  A1 Ak A2 Mâu thuẫn, vậy bài toán được chứng minh. Bài toán 4. Một nước có 80 sân bay, mà khoảng cách giữa hai sân bay nào cũng khác nhau. Mỗi máy bay cất cánh từ một sân bay và bay đến sân bay nào gần nhất. chứng minh rằng, trên bất kỳ sân bay nào cũng không thể có quá 5 máy bay bay đến. Hướng dẫn giải Từ giả thiết suy ra nếu các máy bay bay từ các sân bay M và N đến sân bay O thì  > 600 . khoảng cách MN là lớn nhất trong các cạnh của tam giác MON, do đó MON Giả sử rằng các máy bay bay từ các sân bay M 1 , M 2 ,…, M n đến sân bay O thì một 3600  trong các góc M không lớn hơn OM (i, j , n = 1, 2,3,…80) vì tổng các góc đã cho i j n 3600 bằng 360 . Vậy: > 600 ⇒ n < 6 ; suy ra điều phải chứng minh. n 0 Bài toán 5. Trong tam giác ABC có ba góc nhọn. lấy một điểm P bất kỳ; chứng minh khoảng cách lớn nhất trong các khoảng cách từ điểm P đến các đỉnh A, B, C của tam giác không nhỏ hơn 2 lần khoảng cách bé nhất trong các khoảng cách từ điểm P đến các cạnh .219 | CHUYÊN ĐỀ SỐ HỌC CHUYÊN ĐỀ SỐ HỌC đo nhỏ nhất  A1 Ak A2 đường tròn ngoại tiếp tam giác A1 Ak A2 chứa tất cả các đỉnh khác của | CHỦ ĐỀ 9: CÁC BÀI TOÁN SỬ DỤNG NGUYÊN LÝ CỰC HẠN của tam giác đó. Hướng dẫn giải Dựng PA1 , PB1 , PC1 tương ứng vuông góc với các cạnh BC, CA, AB. Vì tam giác ABC có ba góc nhọn nên các điểm A1 , B1 , C1 tương ứng nằm trong đoạn BC, CA và AB. Nối PA, PB, PC ta có:      3600 . Suy ra góc lớn nhất trong 6 góc này không  APC1 + C 1 PB + BPA1 + A1 PC + CPB1 + B1 PA = thể nhỏ hơn 600 . Không mất tính tổng quát, ta giả sử góc APC1 là lớn nhất, khi đó CHINH PHỤC KỲ THI HỌC SINH GIỎI CẤP HAI PC1 1  . Từ đó ta có: APC1 ≥ 600 . Xét ∆APC1 vuông tại C1 , ta có: = cos  APC1 ≤ = 600 AP 2 AP ≥ 2 PC1 . Nếu thay PA bằng khoảng cách lớn nhất trong các khoảng cách từ P đến các đỉnh và thay PC1 bằng khoảng cách ngắn nhất trong các khoảng cách từ P đến các cạnh thì bất đẳng thức càng được thỏa mãn. Bài toán 6. Chứng minh rằng: Nếu tất cả các cạnh của tam giác đều nhỏ hơn 1 thì diện tích tam giác nhỏ hơn = S ABC 3 . 4 Hướng dẫn giải Gọi A là góc nhỏ nhất của tam giác ABC, suy ra:  A ≤ 600 . Ta có: 1 1 3 3 1 1 . = = BH . AC AB.sin A. AC . Do đó: S ABC < AB. AC.sin 600 < .1.1. 2 2 2 2 2 4 Bài toán 7. Chứng minh rằng bốn hình tròn đường kính là bốn cạnh của một tự giác lồi thì phủ kín miền tứ giác ABCD. Hướng dẫn giải Lấy M là một điểm tùy ý của tứ giác lồi ABCD. Có hai khả năng xảy ra: B • Nếu M nằm trên biên của đa giác (tức M nằm trên một C cạnh của tứ giác ABCD). Khi đó M nằm trong hình tròn có M đường kính là cạnh ấy. Trong trường hợp này kết luận của bài toán hiển nhiên đúng. A D TỦ SÁCH CẤP 2| 220 BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI CẤP 2 | • Nếu M nằm bên trong tứ giác lồi ABCD .  + BMC  + CMD  + DMA = Khi đó ta có AMB 360 0  BMC,CMD,   DMA  luôn tồn tại một góc có Theo nguyên lí cực hạn thì trong các góc AMB, số đo lớn nhất. { }  ≥ 90 0  = AMB,  BMC,CMD,   DMA  . Khi đó BMC Giả sử MaxBMC Từ đó suy ra M nằm trong (hoặc cùng lắm là nằm trên) đường tròn đường kính BC. Vậy dĩ nhiên M bị phủ bởi đường tròn này. Như thế do M là điểm tùy ý của tứ giác ABCD, ta suy ra bốn hình tròn nói trên phủ kín tứ giác lồi đã cho. Vậy ta có điều phải chứng minh. Bài toán 8. Trên mặt phẳng cho 2 × 2000 điểm; trong đó không có bất kỳ 3 điểm nào thẳng minh răng; bao giờ cũng tồn tại một cách nối tất cả các điểm màu đỏ với tất cả các điểm màu xanh bởi 2000 đoạn thẳng không có điểm nào chung. Hướng dẫn giải Xem tất cả các cách nối 2000 cặp điểm ( đỏ với xanh) bằng 2000 đoạn thẳng. Các cách nối như vậy luôn luôn tồn tại và do chỉ có 2000 cặp điểm nên số tất cả các cạnh nối như vậy là hưỡ hạn. Do đó, ắt tìm được một cách nối có tổng độ dài các đoạn thẳng là ngắn nhất. Ta chứng minh rằng đây là cách nối phải tìm. Thật vậy; giả sử ngược lại ta có hai đoạn thẳng AX và BY mà cắt nhau tại điểm O ( Giả sử A và B tô màu đỏ, còn X và Y tô màu xanh). Khi đó, nếu ta thay đoạn thẳng AX và BY bằng hai đoạn thẳng AY và BX, các đoạn khác giữ nguyên thì ta có cách nối này có tính chất: AY + BX < ( AO + OY ) + ( BO + OX) = ( AO + OX) + ( BO + OY ) ⇒ AY + BX < AX + BY Như vậy; việc thay hai đoạn thẳng AX và BY bằng hai đoạn thẳng AY và BX, ta nhận được một cách nối mới có tổng độ dài các đoạn thẳng là nhỏ hơn. Vô lý, vì trái với giả thiết là đã chọn một cách nối có tổng các độ dài là bé nhất. Điều vô lý đó chứng tỏ: Cách nối có tổng độ dài các đoạn thẳng là nắng nhất là không có điểm chung. .221 | CHUYÊN ĐỀ SỐ HỌC CHUYÊN ĐỀ SỐ HỌC hàng. Người ta tô 2000 điểm bằng màu đỏ và tô 2000 điểm còn lại bằng màu xanh. Chứng | CHỦ ĐỀ 9: CÁC BÀI TOÁN SỬ DỤNG NGUYÊN LÝ CỰC HẠN Bài toán 9. Cho 2000 đường thẳng phân biệt, trong đó ba đường thẳng bất kỳ trong số chúng đồng qui. Chứng minh rằng: cả 2000 đường thẳng đã cho đồng qui tại một điểm. Hướng dẫn giải Bằng phương pháp phản chứng: Giả sử A ngược lại các đường thẳng đã cho không G đi qua một điểm. Xét các giao điểm tạo nên bởi 2000 đường thẳng đã cho. Xét tất P CHINH PHỤC KỲ THI HỌC SINH GIỎI CẤP HAI l B Q C cả các khoảng cách khác 0 hạ từ các giao điểm này đến các đường thẳng đã cho D Giả sử A là một giao điểm trong số đó Và gọi AQ là khoảng cách nhỏ nhất trong số đó vẽ từ A đến đường thẳng l trong số 2000 đường thẳng. Qua A theo giả thiết, phải có ít nhất ba đường thẳng này cắt l lần lượt tại B, C và D. Vẽ AQ ⊥ l , thì hai trong ba điểm B, C, D phải nằm về cùng một phía của điểm Q, chẳng hạn là C và D. Giả sử QC < QD ; vẽ CP ⊥ AD, QK ⊥ AD ⇒ CP < QK < AQ . Vô lí, vì trái với giả sử AQ là khoảng cách bé nhất. Điều vô lí đó chứng tỏ 2000 đường thẳng đã cho đồng qui tại một điểm. Bài toán 10. Trên mặt phẳng đã cho 2000 điểm, khoảng cách giữa chúng đôi một khác nhau. Nối mỗi điểm trong số 2000 điểm này với điểm ở gần nhất. Chứng minh rằng, với cách nối đó không thể nhận được một đường gấp khúc khép kín. Hướng dẫn giải Giả sử ngược lại, chúng ta nhận được một đường gấp khúc khép kín. Gọi AB là mắt lớn nhất của đường gấp khúc khép kín này. Giả sử AC và BD là hai mắt kề với mắt AB, ta có: ● AC < AB nên B không là điểm ngắn nhất của A. ● BD < AB nên A không là điểm ngắn nhất của B. Chứng tỏ rằng Ava B không được nối với nhau. Vô lí! Điều vô lí này chứng tỏ không nhận được một đường gấp khúc khép kín với cách nối như vậy. TỦ SÁCH CẤP 2| 222 BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI CẤP 2 | Cách khác: Nếu có đoạn nối AB thì B là điểm ngắn nhất của A ( các khoảng cách khác nhau ) Vậy không tồn tại đoạn nối A với 1998 điểm còn lại. như thế các đoạn nối không thể tạo thành đường gấp khúc ( đường ấp khúc khôn tồn tại kể cả khi có hai đoạn). C. BÀI TẬP ÁP DỤNG Bài 1:Bên trong đườn tròn tâm O bán kinh R = 1 có 8 điểm phân biệt, chứng minh rằng: Tồn tại ít nhất hai điểm tron số chúng mà khoảng cách giữa hai điểm này nhỏ hơn 1. Bài 2. Trên các cạnh của tam giác ABC lấy điểm C1 , A1 , B1 lần lượt thuộc AB, BC , CA . Biết rằng, độ dài các đoạn thẳng AA1 , BB1 , CC1 không lớn hơn 1. Chứng minh rằng: S ABC ≤ 1 3 (đơn vị diện tích). không có ba điểm nào thẳng hàng. Người ta vẽ các đường tròn có bán kính đều bằng 2, có tâm là các điểm đã cho. Hỏi có hay không ba điểm trong số các điểm nói trên sao chúng đều thuộc vào phần chung của ba hình tròn có các tâm cũng chính là ba điểm đó? Bài 4. Trên mặt phẳng cho 2000 điểm không thẳng hàng. Chứng minh rằng tồn tại một đường tròn đi qua ba trong số 2000 điểm đã cho mà đường tròn này không chứa bất kì điểm nào trong số 1997 điểm còn lại. Bài 5. Cho tứ giác ABCD ngoại tiếp đường tròn tâm O. Chứng minh rằng các đường chéo AC , BD giao nhau tại O thì tứ giác ABCD là hình thoi. Bài 6. Cho 19 điểm trong đó không có ba điểm nào thẳng hàng, nằm trong một hình lục giác đều có cạnh bằng 1. Chứng minh rằng luôn tồn tại một tam giác mà đỉnh là ba trong 19 điểm trên có ít nhất một góc không lớn hơn 450 và nằm trong đường tròn bán kính nhỏ hơn 3 . 5 Bài 7. Cho tứ giác ABCD thỏa mãn: bán kinh các đường tròn nội tiếp bốn tam giác ABC , BCD, CDA và DAB bằng nhau. Chứng minh rằng: ABCD là hình chữ nhật. Bài 8. Cho 2000 đường thẳng phân biệt; trong đó có ba đường thẳng bất kì trong số chúng thì đồng quy. Chứng minh rằng cả 2000 đường thẳng đã cho đồng quy tại một điểm. Bài 9. Trên mặt phẳng đã cho 2000 điểm, khoảng cách giữa chúng đôi một khác nhau. Nối mỗi điểm trong số 2000 điểm này với điểm ở gần nhất. Chứng minh rằng với cách nối đó không thể nhận được một đường gấp khúc khép kín. .223 | CHUYÊN ĐỀ SỐ HỌC CHUYÊN ĐỀ SỐ HỌC Bài 3: Trong hình vuông mà độ dài mỗi cạnh là 4 cho trước 33 điểm phân biệt, trong đó | CHỦ ĐỀ 9: CÁC BÀI TOÁN SỬ DỤNG NGUYÊN LÝ CỰC HẠN Bài 10. Trên mặt phẳng cho 2000 điểm thoả mãn ba điểm bất kì trong số chúng đều thẳng hàng. Chứng minh rằng 2000 điểm đã cho thẳng hàng. Bài 11. Cho tứ giác lồi ABCD có hai đường chéo AC và BD cắt nhau tại E . Chứng minh rằng nếu các bán kính của 4 đường tròn nội tiếp các ram giác EAB, EBC , ECD, EDA mà bằng nhau thì tứ giác ABCD là hình thoi. ( Đề thi học sinh giỏi quốc gia lớp 9 năm 1986 – 1987 Bảng A) Bài 12. Trong tam giác ABC có ba góc nhọn. Lấy một điểm P bất kì, chứng minh rằng khoảng cách lớn nhất trong các khoảng cách từ điểm P đến các đỉnh A, B, C của tam giác không nhỏ hơn 2 lần khoảng cách bé nhất trong các khoảng cách từ điểm P đến các cạnh CHINH PHỤC KỲ THI HỌC SINH GIỎI CẤP HAI của tam giác đó. (Thi chọ học sinh giỏi lớp 9 quốc gia năm 1991 – 1993 bảng B) Bài 13. Chứng minh rằng bốn hình tròn đường kính là bốn cạnh của một tứ giác thì phủ kín miền tứ giác ABCD . Bài 14. Gọi O là giao điểm của tứ giác lồi ABCD . Chứng minh rằng nếu các tam giác AOB, BOC , COD, DOA có chu vi bằng nhau thì tứ giác ABCD là hình thoi. Bài 15. Bên trong hình vuông cạnh 1 cho n điểm. Chứng minh rằng tồn tại một tam giác có đỉnh tại các điểm đã cho hoặc đỉnh của hình vuông sao cho diện tích S của nó thỏa mãn bất đẳng thức S ≤ 1 2(n + 1) Bài 16. Trong mặt phẳng cho n đường thẳng mà đôi một không song song với nhau, sao cho qua giao điểm của mỗi cặp đường thẳng thì có một đường thẳng thứ ba. Chứng minh rằng tất cả n đường thẳng đã cho đồng quy. Bài 17. Trên mặt phẳng cho n điểm phân biệt. Chứng minh rằng tồn tại một đường gấp khúc với các đỉnh là n điểm đã cho mà chúng không tự cắt nhau. Bài 18. Trong dãy số gồm 6 số nguyên dương sắp theo thứ tự tăng dần thỏa mãn số đứng sau là bội của số đứng trước nó và tổng của sáu số đó là 79. Tìm dãy số mà số thứ sáu có giá trị lớn nhất. TỦ SÁCH CẤP 2| 224 BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI CẤP 2 | Bài 19. Cho 21 số nguyên đôi một khác nhau thỏa mãn điều kiện tổng của 11 số nguyên tùy ý trong chúng lớn hơn tổng của 10 số nguyên còn lại. Biết rằng trong 21 số đó có một số là 101 và số lớn nhất là 2014. Tìm 19 số còn lại. Bài 20. Chọn 100 số tự nhiên khác nhau bất kì sao cho mỗi số đều không vượt qua 2015 và mỗi số đều chia 17 dư 10. Chứng minh rằng trong 100 số trên luôn chọn được ba số có CHUYÊN ĐỀ SỐ HỌC tổng không lớn hơn 999. .225 | CHUYÊN ĐỀ SỐ HỌC BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI CẤP 2 | CHỦ ĐỀ 9 . SỬ DỤNG NGUYÊN LÝ CỰC HẠN TRONG SỐ HỌC Bài 1: Nhận xét: ít nhất 7 điểm trong số 8 điểm đã cho là khác tâm O. Gọi các điểm đó là A1 , A2 , A3 , A4 , A5 , A6 , A7 , A8 . Ta có góc nhỏ nhất trong số các góc  Ai OAk (i ≠ k ,1 ≤ i, k ≤ 8) là không lớn hơn A1 360° < 60° . 7 A2 O Giả sử  A1OA2 là bé nhất. Xét ∆A1OA2 , vì  A1OA2 < 60°   nên OA 1 A2 > 60° hoặc OA2 A1 > 60° Mà OA1 ≤ 1 hoặc OA2 ≤ 1 ⇒ A1 A2 < 1 . ≤B ≤ Bài 2. Không mất tính tổng quát, giả sử C A . Xét hai B trường hợp: C1 TH1: Tam giác ABC có ba góc nhọn, khi đó:  A ≥ 60° và  A < 90° . A1 A B1 Ta có: hb ≤ BB1 ≤ 1, hc ≤ CC1 ≤ 1 1 1 h .h 1 1 1 S ABC = c.hc = . b c ≤ = ⇒ S ABC ≤ 2 2 sin A 2sin 60° 3 3 TH2: Tam giác ABC không là tam giác nhọn, khi đó:  A ≥ 90° ⇒ AB ≤ BB1 ≤ 1, AC ≤ CC1 ≤ 1 ⇒ S ABC ≤ 1 1 1 AB. AC ≤ < 2 2 3 Bài 3: Chia hình vuông đã cho thành 16 hình vuông, mỗi hình vuông có cạnh bằng 1; vì có 33 điểm chứa trong 16 hình vuông, do đó theo nguyên tắc Dirichlet ắt phải có ít nhất là một hình vuông chứa không ít hơn ba điểm. Khoảng cách giữa hai điểm bất kỳ tron hình vuông đơn vị đã cho không thể vượt qua độ dài đường chéo của nó bằng .501 | CHUYÊN ĐỀ SỐ HỌC 2. C CHUYÊN ĐỀ SỐ HỌC Suy ra, hoặc OA2 > A1 A2 hoặc OA1 > A1 A2 | ĐÁP ÁN CHỦ ĐỀ 9: NGUYÊN LÝ CỰC HẠN TRONG SỐ HỌC Gọi O1 , O2 , O3 là ba điểm cùng nằm trong một hình vuông đơn vị nào đó. Vẽ ba đườn tròn tâm O1 , O2 , O3 cùng bán kính là 2 . Chắc chắn cả ba điểm O1 , O2 , O3 đều nằm trong cả ba đường tròn này, nghĩa là chúng nằm trong phần chung của ba hình tròn có tâm tại chính các điểm O1 , O2 , O3 . Bài 4. Nối hai điểm bất kì trong số 2000 điểm đã cho bằng 1 đoạn thẳng. Ta có tất cả 1999000 đoạn thẳng như vậy. Gọi AB là đoạn thẳng có độ dài bé nhất. Vẽ đường tròn tâm O đường kính AB ⇒ 1998 điểm còn lại nằm ngoài đường tròn tâm O. Gọi C là điểm trong số 1998 điểm còn lại thỏa mãn góc ACB là lớn nhất trong số các góc nhìn 2 điểm A và B. CHINH PHỤC KỲ THI HỌC SINH GIỎI CẤP HAI Xét ∆ABC . Ta có đường tròn ngoại tiếp ∆ABC không chứa điểm nào trong số 1997 điểm còn lại. Bài 5. Không mất tính tổng quát, ta giả sử: OC ≤ OA, OB ≤ OD Gọi B1 , C1 lần lượt là các điểm đối xứng của B và C qua O . ⇒= OB OB1 , OC = OC1 A Bởi vì BC là tiếp tuyến của (O) nên B1C1 cũng tiếp xúc với (O) B D O Mặt khác, AD cũng tiếp xúc với (O) ⇒ A ≡ C1 , D ≡ B1 C ⇒ OA = OC , OB = OD ⇒ ABCD là hình bình hành. Mặt khác, ABCD ngoại tiếp (O) ⇒ AB + CD = AD + BC ⇒ 2 AB = 2 AD ⇒ AB = AD ⇒ ABCD là hình thoi. Bài 6. Vẽ các đường chéo của lục giác đều. Các đường chéo này chia lục giác đều thành 6 tam giác bằng nhau mỗi cạnh tam giác có độ dài bằng 1. Theo nguyên lí Dirichlet thì trong 19 điểm luôn tồn tại bốn điểm nằm tròn một tam giác đều. Giả sử bốn điểm cùng nằm trong một tam giác đều là A, B, C, D. Ta xét các vị trí của bốn điểm A, B, C, D theo các trường hợp sau: TỦ SÁCH CẤP 2| 502 BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI CẤP 2 | • Trường hợp 1: Bốn điểm A, B, C, D tạo thành một tứ giác lồi. A +B  +C +D = Khi đó ta có A 360 0 . Như vậy trong bốn góc trên tồn tại một góc nhỏ hơn hoặc bằng B  + CAB  ≤ 90 0 nên một 90 0 , giả sử đó là góc A. Khi đó ta có DAC D  CAB  có một góc không lớn hơn 450 . trong hai góc DAC; C Như vậy một trong hai tam giác ADC và ABD có một góc không lớn hơn 450 . • Trường hợp 2: Trong bốn điểm A, B, C, D có một điểm nằn trong tam giác có ba đỉnh là ba điểm còn lại. Giả sử điểm D nằm trong tam giác ABC.  ≥ 90 0 thì ta được DBC  + DCB  ≤ 90 0 nên một + Nếu BDC A CHUYÊN ĐỀ SỐ HỌC  DCB  không lớn hơn 450 . Suy ra tam trong hai góc DBC; giác BCD thỏa mãn yêu cầu bài toán. D  < 90 0 thì ta được BAC  < 90 0 , do đó + Nếu BDC  < 90 0  + BAD CAD B C  BAD  không lớn Từ đó ta được một trong hai góc CAD; hơn 450 hay một trong hai tam giác ADC và ADB thỏa mãn yêu cầu bài toán. Mạt khác ta giác đều có cạnh bằng một nên bán kính đường tròn ngoại tiếp tam giác đều là 3 3 3 .Mà < nên ta có điều phải chứng minh. 3 3 5 Bài 7. Giả sử: rABC = rBCD = rCDA = rDAB B B' Vẽ các hình bình hành ABB ' C , ADD ' C suy ra tứ giác BB ' D ' C là hình bình hành. C A E Do đó: ∆ABC = ∆B ' CB; ∆ADC = ∆D ' CD D .503 | CHUYÊN ĐỀ SỐ HỌC D' | ĐÁP ÁN CHỦ ĐỀ 9: NGUYÊN LÝ CỰC HẠN TRONG SỐ HỌC rB 'CB ; r= rD 'CD ⇒ r= ABC ADC Mặt khác: ∆ABD = rCB ' D ' ∆CB ' D '(c.c.c) ⇒ rABD = Theo giả thiết: rABC = rBCD = rCDA = rDAB ⇒ rB 'CB = rCB ' D ' = rD 'CD = rCBD Gọi E là giao điểm của BD ' và DB ' . Ta chứng minh C ≡ E . Giả sử C khác E ⇒ E thuộc vào một trong 4 tam giác EBD, EBB ', EB ' D ', ED ' D . Giả sử C thuộc vào miền tam giác BDE ⇒ rBCD = rBED = rB ' ED = rCB ' D ' (vô lý). CHINH PHỤC KỲ THI HỌC SINH GIỎI CẤP HAI Điều vô lí chứng tỏ E trùng với C ⇒ B, C , D ' thẳng hàng và D, C , B ' thẳng hàng. Ta có: D ' C // AD ⇒ BC // AD Vì : CB ' // AB ⇒ DC // AB Suy ra ABCD là hình bình hành. Xét tiếp: S= S= ABD ADC ⇔ rABD . 1 S ABCD (vì ABCD là hình bình hành). 2 AB + BD + DA AD + DC + CA = rADC . ⇔ AB + BD + DA = AD + DC + CA ⇔ BD = CA 2 2 Vậy ABCD là hình chữ nhật. Bài 8. Bằng phương pháp chứng minh phản chứng: A Giải sử ngược lại các đường thẳng đã cho không đi qua một điểm. Xét các giao điểm tạo nên bởi 2000 đường thẳng đã cho. Xét tất cả các khoảng cách khác K 0 hạ từ giao các giao điểm này đến các đường thẳng P đã cho. Giả sử A là một giao điểm trong số đó và gọi AQ là khoảng cách nhỏ nhất trong số đó vẽ từ A đến l B Q C D 1 đường thẳng l trong số 2000 đường thẳng. Qua A theo giả thiết, phải có ít nhất là 3 đường thẳng này cắt l lần lượt tại B, C và D. Vẽ AQ ⊥ l , thì hai trong ba điểm B, C, D phải nằm về cùng một phía với điểm Q, chẳng hạn là C và D. Giả sử QC < QD; vẽ CP ⊥ AD, vẽ QK ⊥ AD . TỦ SÁCH CẤP 2| 504 BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI CẤP 2 | Suy ra: CP < QK < AQ . Vô lí, vì trái với giả sử AQ là khoảng cách bé nhất. Điều vô lí đó chứng tỏ 2000 đường thẳng đã cho đồng quy tại 1 điểm. Cách khác: Lấy hai đường thẳng bất kì a, b cắt nhau tại M thì bất cứ đường thẳng tùy ý nào cũng phải qua M. Vậy 2000 đường thẳng trên sẽ đồng quy. Bài 9. Giả sử ngược lại với cách nối đó, chúng ta nhận B được một đường thẳng gấp khúc khép kín. Gọi AB là mắt lớn nhất của đường gấp khúc khép kín này. A D Giả sử AC, BD là hia mắt kề với mắt AB. C Ta có: • AC < AB nên B không là điểm gần nhất của A. • BD < AB nên A không là điểm gần nhất của B. Điều vô lí này chứng tỏ không thể nhận được một đường gấp khúc nào khép kín với cách nối như vậy. Cách khác: Nếu có đoạn nối AB thì B là điểm gần nhất của A (các khoảng cách khác nhau). Vậy không tồn tại đoạn nối A với 1998 điểm còn lại. Như vậy các đoạn nối không thể tạo thành đường gấp khúc (đường gấp khúc không tồn tại kể cả khi có 2 đoạn). Bài 10. Giả sử ngược lại 2000 điểm đã cho không thẳng hàng. Dựng qua mỗi cặp hai điểm trong số 2000 điểm này một đường thẳng. Số các đường thẳng được nối như vậy là hoàn toàn xác định, hữu hạn. Xét các khoảng cách khác 0 nhỏ nhất từ 2000 điểm đã cho đến các đường thẳng vừa dựng. Số các khoảng cách như vậy tồn tại và hữu hạn. Gọi khoảng cách từ A đến đường thẳng BC là bé nhất (A, B, C là ba điểm trong số 2000 điểm đã cho). Theo giả thiết, trên BC còn có 1 điểm thứ 3 là D khác B và C. Vẽ AQ ⊥ BC , khoảng cách AQ là bé nhất (theo giả sử), ta có trong ba điểm B, C, và D phải có ít nhất 2 điểm nằm về cùng một phía với của điểm Q, giả sử là C và D. Giả sử CQ < DQ; vẽ CR ⊥ AD, dễ thấy CR < AQ (vô lí). Điều vô lí chứng tỏ 2000 điểm đã cho thẳng hàng. Cách khác: Lấy hai điểm cố định A, B bất kì thì một trong số 1998 điểm còn lại cũng đều nằm trên đường thẳng AB. Vậy 2000 điểm đã cho thẳng hàng. .505 | CHUYÊN ĐỀ SỐ HỌC CHUYÊN ĐỀ SỐ HỌC Chứng tỏ rằng A và B không được nối với nhau. Vô lí! | ĐÁP ÁN CHỦ ĐỀ 9: NGUYÊN LÝ CỰC HẠN TRONG SỐ HỌC Bài 11. Không mất tính tổng quát, ta giả sử rằng: CE ≤ AE , BE ≤ DE . Gọi B1 , C1 tương ứng là các điểm đối xứng của B và C qua tâm E , ta có cảm giác C1 EB1 nằm trong miền tam giác AED . Giả sử đoạn thẳng AD không trùng với đoạn thẳng C1 B1 . B Khi đó đường tròn nội tiếp tam giác C1 EB1 nằm bên trong C E đường tròn nội tiếp tam giác AED , đồng dạng (phối cảnh) với đường tròn này với tâm đồng dạng E , hệ số đồng dạng lớn hơn 1. C1 B1 A D Như vậy: rAED > rC1EB1 = rCEB ( rAED là bán kính đường tròn nội CHINH PHỤC KỲ THI HỌC SINH GIỎI CẤP HAI tiếp tam giác AED ); vô lí vì trái với giả thiết rAED = rCEB , điều đó chứng tỏ A ≡ C1 , D ≡ B1 . Khi đó OA = OC , OB = OD ⇒ ABCD là hình bình hành. Trong hình bình hành ABCD có = p1r S= S= p1r (trong đó, p1 , p2 là nửa chu vi của AEB BEC các tam giác AEB, BEC ). Suy ra: p1 = p2 ⇔ AB + BE + EA BC + CE + EB = ⇔ AB =BC (vì AE = CE ) 2 2 Hình bình hành ABCD có AB = BC nên ABCD là hình thoi. Bài 12. Dựng PA1 , PB1 , PC1 tương ứng vuông góc với các cạnh BC , CA, AB . Vì tam giác ABC có ba góc nhọn nên các điểm A1 , B1 , C1 tương ứng nằm trong đoạn BC , CA, AB . Nối PA, PB, PC ta có:       360° APC1 + C 1 PB + BPA1 + A1 PC + CPB1 + B1 PA = C Suy ra góc lớn nhất trong các góc này không thể nhỏ hơn 60° . Không mất tính tổng quát, ta giả sử  APC là góc lớn nhất, khi A1 B1 1 đó:  APC1 ≥ 60° . Xét tam giác APC1 vuông tại C1 ta có: P A PC1 1 = cos  APC1 ≤= cos 60° AP 2 Từ đó ta có: AP ≥ 2 PC1 . D Nếu thay PA bằng khoảng cách lớn nhất trong các khoảng cách từ P đến các đỉnh và thay PC1 bằng khoảng cách nhỏ nhất trong cách khoảng cách từ P đến các cạnh thì bất đẳng B C1 A M B C TỦ SÁCH CẤP 2| 506 BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI CẤP 2 | thức càng được thỏa mãn. Bài 13. Gọi M là một điểm bất kì bên trong tứ giác ABCD . =  + DMA  + CMD Ta có:  AMB + BMC 360° Do đó góc lớn nhất trong bố góc này không nhỏ hơn 90° . Không mất tính tổng quát, giả sử góc BMC lớn nhất.  ≥ 90° ⇒ M nằm trong đường tròn đường kính BC . ⇒ BMC Bài 14. Không mất tính tổng quát, ta giả sử: AO ≥ CO, DO ≥ BO . Gọi B1 , C1 tương ứng là các điểm đối xứng của B và C qua O ⇒= OB OB1 , OC = OC1 B Tam giác B1OC1 nằm trong tam giác AOD . C Ta có: chu vi ( ∆AOD ) ≥ chu vi ( ∆B1OC1 ) = chu vi C1 ( ∆BOC ) = chu vi ( ∆AOD ). B1 A D Dấu “=” xảy ra ⇔ B1 ≡ D, C1 ≡ A . Khi đó, tứ giác ABCD có: = OA OC = , OB OD ⇒ ABCD là hình bình hành. Mặt khác: Chu vi ( ∆AOB ) = AB + BO + OA , chu vi (∆BOC ) = BC + BO + OA . Suy ra AB = BC . Vậy ABCD là hình thoi. Bài 15. B C B C B C An A1 A1 A1 A2 Ak A3 A2 A2 A D A D A D Gọi A, B, C, D là bốn đỉnh hình vuông và A1 ; A 2 ;…; A n là n điểm nằm trong hình vuông. Nối A1 với 4 đỉnh A, B, C, D. Khi đó ta được 4 hình tam giác. .507 | CHUYÊN ĐỀ SỐ HỌC CHUYÊN ĐỀ SỐ HỌC O | ĐÁP ÁN CHỦ ĐỀ 9: NGUYÊN LÝ CỰC HẠN TRONG SỐ HỌC + Nếu A 2 nằm trong một trong 4 tam giác đó (giả sử A 2 nằm trong tam giác ADA1 ) Ta nối A 2 với A, D và A1 . Sau khi nối xong thì số tam giác tăng thêm 2. + Nếu A 2 nằm trên cạnh chung nối A 2 với A và C. Khi đó số tam giác cũng tăng thêm 2. Như vậy trong mọi trường hợp, số tam giác sẽ tăng thêm 2. Với các điểm A 3 ; A 4 ;…; A n ta làm tương tự. Cuối cùng số tam giác được tạo thành là 4 + 2 ( n − 1) = 2n + 2 tam giác. Các tam giác trên đều có đỉnh là đỉnh của hình vuông hoặc n điểm đã cho. Khi đó, tổng diện tích của 2n + 2 CHINH PHỤC KỲ THI HỌC SINH GIỎI CẤP HAI tam giác này bằng diện tích hình vuông(bằng 1). Theo nguyên lý cực hạn thì tồn tại tam giác có diện tích nhỏ nhất trong 2n + 2 tam giác ấy. Gọi diện tích này là S thì S ≤ 1 . Ta có điều cần chứng minh. 2(n + 1) Bài 16. Giả sử tất cả các đường thẳng đã cho không đồng quy tại một điểm. Xét giao A điểm A của hai đường thẳng tùy ý trong d5 n đường thẳng đã cho. Kí hiệu hai E đường thẳng này là d1 và d 2 . Với mỗi B đường thẳng d 3 không đi qua điểm A ta xét khoẳng cách từ điểm A đến đường C d3 D d2 d4 d1 thẳng d 3 . Trong số các cặp điểm A và đường thẳng d 3 như vậy ta chọn cặp điểm A và đường thẳng d 3 mà khoảng cách từ A đến d 3 là nhỏ nhất. Giả sử đường thẳng d 3 cắt hai đường thẳng d1 và d 2 lần lượt tại B và C. Theo giả thiết của bài toán thì tồn tại đường thẳng d 4 đi qua A và cắt đường thẳng d 3 lại D. Không mất TỦ SÁCH CẤP 2| 508 BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI CẤP 2 | tính tổng quát ta có thể giả sử D thuộc đoạn BC. Qua D tồn tại đường thẳng d 5 cắt phần trong của đoạn thẳng AB hoặc AC. Giả sử đường thẳng d 5 cắt AC tại E nằm trong đoạn AC. Khi đó khoảng cách từ E đến đường thẳng d 3 nhỏ hơn khoảng cách từ A đến đường thẳng d 3 , điều này mâu thuẫn với khoảng cách từ A đến d 3 là nhỏ nhất. Vậy tất cả các đường thẳng đã cho đồng quy tại một điểm. Bài 17. Xét hệ tất cả các đường gấp khúc khép kín gồm có Ai Aj+1 n khúc với n đỉnh chính là n điểm đã cho. Vì số đường gấp khúc là hữu hạn nên tồn tại một đường có tổng độ dài bé nhất. Gọi đường gấp khúc có Aj Ai+1 chính là một đường gấp khúc cần tìm và không có hai cạnh nào của đường cắt nhau. Thật vậy, ta giả sử hai cạnh của đường gấp khúc cắt nhau tại O là A i A i +1 và A j A j+1 . Từ đó ta có A i A i +1 + A j A j+1 > A i A j + A i +1A j+1 . Theo bất đẳng thức tam giác thì đường gấp khúc nhày khép kín và A1A 2 …A i A j A j−1 …A i +1A j+1A j+ 2 …A n A1 có tổng đội dài ngắn hơn đường gấp khúc đã chọn. Điều này mâu thuẫn. Do đó bài toán được chứng minh. Bài 18. Giả sử sáu số nguyên dương a1 ; a 2 ; a 3 ; a 4 ; a 5 ; a 6 thỏa mãn thỏa mãn yêu cầu bài toán Ta có a1 < a 2 < a 3 < a 4 < a 5 < a 6 và a1 + a 2 + a 3 + a 4 + a 5 + a 6 = 79 Ta có nhận xét, nếu a 4 ≥ 12 thì a 5 ≥ 2a 4 = 48 . 24 và a 6 ≥ 2a 5 = Khi đó a1 + a 2 + a 3 + a 4 + a 5 + a 6 > 12 + 24 + 48 > 79 không thỏa mãn yêu cầu bài toán. Do đó ta được a 4 < 12 . .509 | CHUYÊN ĐỀ SỐ HỌC CHUYÊN ĐỀ SỐ HỌC tổng độ dài bé nhất là A1A 2 ...A n A1 . Khi đó nó | ĐÁP ÁN CHỦ ĐỀ 9: NGUYÊN LÝ CỰC HẠN TRONG SỐ HỌC Để ý là trừ số đầu tiên thì các số còn lại trong dãy số trên là bội của số đứng trước nó, do đó ta có một cách chọn bốn số đầu tiên là= a1 1;= a 2 2;= a 3 4;= a4 8 . Ta có= a 5 ma 8m và = = a 6 na = 8mn với m, n là các số nguyên dương lớn hơn 1. 4 5 Mặt khác ta lại có a1 + a 2 + a 3 + a 4 + a 5 + a 6 = 79 . Từ đó ta được 1 + 2 + 4 + 8 + 8m + 8mn = 79 ⇒ m ( 1 + n ) = 8 Giải phương trình nghiệm nguyên trên kết hợp với điều kiện số thứ sáu của dãy lớn nhất CHINH PHỤC KỲ THI HỌC SINH GIỎI CẤP HAI ta được = m 2;= n 3 nên ta được a 6 = 48 . Vậy dãy số cần tìm là 1; 2; 4; 8; 16; 48. Bài 19. Gọi 21 số đó là a1 ; a 2 ; a 3 ;...; a 21 . Không mất tính tổng quát ta giả sử a1 < a 2 < a 3 < ... < a 21 . Khi đó ta được a 21 = 2014 . Theo bài ra ta có a1 + a 2 + a 3 + ... + a11 > a12 + a13 + … + a 21 Nên ta được a1 > ( a12 − a 2 ) + ( a13 − a 3 ) + … + ( a 21 − a11 ) . Do a1 ; a 2 ; a 3 ;…; a 21 là 21 số guyên đôi một khác nhau và a1 < a 2 < a 3 < ... < a 21 nên ta suy ra được a12 − a 2 ≥ 10; a13 − a 3 ≥ 10; ...; a 21 − a11 ≥ 10 . Do đó ta được a1 > 100 nên suy ra a1 ≥ 101 . Theo bài ra trong 21 số trên có một số là 101 nên từ các kết quả trên ta suy ra được a1 = 101 . Và ta có 101 > ( a12 − a 2 ) + ( a13 − a 3 ) + … + ( a 21 − a11 ) Do đó 100 ≥ ( a12 − a 2 ) + ( a13 − a 3 ) + … + ( a 21 − a11 ) nên a12 − a 2 = a13 − a 3 = … = a 21 − a11 = 10 Từ đó ta được a11 = a 21 − 10 = 2014 − 10 = 2004 . Từ a11 = 2004 đến a 21 = 2014 có 11 số nguyên khác nhau nên ta được = a12 2005; = a13 2006;…; = a 20 2013 TỦ SÁCH CẤP 2| 510 BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI CẤP 2 | Từ đó ta được a 2 = a12 − 10 = 2005 − 10 = 1995; a 3 = a13 − 10 = 2006 − 10 = 1996;…; a10 = 2004 . Vậy 19 số cần tìm là 19 số nguyên liên tiếp từ 1995 đến 2013. Bài 20. Giả sử n là số tự nhiên chia 17 dư 10, khi đó n ≠ 0 và n có dạng= n 17k + 10 với k∈N. Gọi 100 số tự nhiên được chọn là 17k1 + 10;17k 2 + 10;17k 3 + 10;…;17k100 + 10 . Không mất tính tổng quát ta giả sử k1 < k 2 < k 3 < ... < k100 . Nếu k100 ≥ 118 thi khi đó 17k100 + 10 ≥ 17.118 + 10 = 2016 . Do đó k100 ≤ 117 . Ta sẽ chứng minh k 3 ≤ 20 . Thật vậy, giả sử k 3 ≥ 21 . Nên từ k 3 ≥ 21 suy ra k 4 ≥ 21= + 1 22; k 5 ≥ 22 = + 1 23; k 6 ≥ 23 = + 1 24;...; k100 ≥ 117 = + 1 118 , điều này trái với k100 ≥ 118 . Do đó k 3 ≤ 20 . Vì k 3 ≤ 20 nên suy ra k 2 ≤ 19; k1 ≤ 18 . Với kết quả trên ta chon ba số nhỏ nhất trong 100 số trên là 17k1 + 10;17k 2 + 10;17k 3 + 10 . Khi đó ta được 17k1 + 10 + 17k 2 + 10 + 17k 3 + 10 ≤ ( 17.18 + 10 ) + ( 17.19 + 10 ) + ( 17.20 + 10 ) = 999 Vậy ta luôn chọn được ba số có tổng không lớn hơn 999. bài toán được chứng minh. .511 | CHUYÊN ĐỀ SỐ HỌC CHUYÊN ĐỀ SỐ HỌC Khi đó từ k1 < k 2 < k 3 < ... < k100 suy ra k 4 ≥ k 3 + 1; k 5 ≥ k 4 + 1; k 6 ≥ k 5 + 1;...; k100 ≥ k 99 + 1
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments

Bài viết tương tự

Scroll to Top